Τον είδα κάπου στη δεκαετία του ’80 μαζί με τον Paco de Lucia και τον John McLaughlin σε μια μαγική βραδυά στο Λυκαβητό. Και τώρα χτες στο Gazarte… Μια βραδυά γεμάτη ωραίες μουσικές και δεξιοτεχνία. Ένας κορραλιογενής ύφαλος γεμάτος ήχους.

[το περίεργο σχήμα του video οφείλεται στο ότι κρατούσα λάθος το iphone ]

Αυτό που με συνεγείρει όμως, είναι το πόσο πολλές πλέον είναι οι νέες μορφές έκφρασης και μετάδοσης γνώσης που δημιουργούνται σταδιακά μέσα στο Δίκτυο. Η δημιουργικότητα των ανθρώπων μας κάνει να ερχόμαστε σε επαφή με ιδέες, με τις οποίες δεν θα ερχόμασταν σε κάποιο άλλο “format” – π.χ. σαν βιβλίο ή σαν ομιλία. Εκεί όμως που θα δούμε εκπληκτικά πράγματα είναι στις νέες εφαρμογές του iPad. Ήδη ξέρω για κάποιες ενδιαφέρουσες ιδέες και από τον Ελληνικό χώρο, και ανυπομονώ να τις δω στην πράξη σύντομα.

ΥΓ: Όσοι δεν το έχετε κάνει ήδη, δείτε και αυτή την οπτικοποίηση ομιλίας του Dan Pink.

ΥΓ2: Για να δείτε πόσο μεγάλη διαφορά μπορεί να κάνει ο τρόπος μετάδοσης μια γνώσης, δείτε μια συζήτηση ανάμεσα στον Steven Levitt Stephen Dubner για τα Superfreaconomics. Στο ένα video παρακολουθείς απλά το διάλογο τους, και στο δεύτερο ο ίδιος διάλογος ιδωμένος με τα μάτια της ομάδας RSAnimate. Πόσοι θα έμεναν να παρακολουθήσουν το video της συζήτησης σε σχέση μα το animation? Amazing!

Σε ένα από τα τελευταία του post ασχολείται με το πολύ ευαίσθητο ζήτημα της εκλογής καθηγητών στα Πανεπιστήμια, και λέει πράγματα που μπορεί να λέγονται από όλους μας πολλές φορές ιδιωτικά (δεν βρίσκονται δηλ. μακρυά από την αλήθεια), αλλά όχι από ένα Υπουργό.

Για τις εκλογές καθηγητών δεν χρειάζεται να γράψω πολλά πράγματα. Δεν είναι μόνο οι κραυγαλέες και προκλητικές περιπτώσεις καταπάτησης κάθε έννοιας ακαδημαϊκής δεοντολογίας που έχουν δημοσιοποιηθεί, κυρίως στα μπλογκς (που έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στην αποκάλυψή τους). Είναι και η αντίδραση της κοινωνίας που αγανακτεί όταν πληροφορείται μεθοδεύσεις και πρακτικές που απάδουν προς στο ακαδημαϊκό ήθος.

Πολύ ενδιαφέρον όμως βρήκα και το γεγονός ότι αναδεικνύει τα blogs, σαν ένα παράγοντα ο οποίος βοηθά στην ενημέρωση και αποκάλυψη καταστάσεων που πολλοί παραδοσιακοί δημοσιογράφοι πολλές φορές δεν καταφέρνουν να κάνουν – για πολλούς λόγους. Πρόκειται πραγματικά για πολιτισμικό σοκ, μια τέτοια δημόσια γλώσσα. Θα παρακολουθήσω με ενδιαφέρον τα αποτελέσματα αυτού του διαλόγου.

Μιλώντας όμως για Πανεπιστήμια και εκπαίδευση, είδα σήμερα ένα ενδιαφέρον video στο οποίο μιλά o Jon Hagel, για τη νέα εποχή της υπερπληροφόρησης, του real time web και των νέων ικανοτήτων που πρέπει να αποκτήσουμε.

Στο ερώτημα “πως θα αντιμετωπίσουν οι επιχειρήσεις και οργανισμοί (αλλά συμπληρώνω και η κοινωνία) τη μετάβαση στο real time web, στο social web και στην ανάπτυξη της φορητότητας της πληροφορίας (mobile)” ο Hagel μας λέει ότι σταδιακά βρίσκουμε λιγότερη αξία στην προσπάθεια “αποθήκευσης” της πληροφορίας/γνώσης (τι ξέρουμε για ένα θέμα σε κάθε χρονική στιγμή), και περισσότερη αξία στην συμμετοχή μας σε “ροές γνώσης” (flows of knowledge).

Το πρόβλημα σε ένα κόσμο που καθημερινά αλλάζουν τα δεδομένα του, είναι πως οτιδήποτε γνωρίζεις σήμερα, από αύριο κιόλας έχει αρχίσει να χάνει την αξία του. Ο μόνος τρόπος να είσαι “μορφωμένος” είναι να γνωρίζεις πως να συμμετέχεις σε αυτές τις “ροές”, αλλά και πως να παίρνεις τη μεγαλύτερη αξία από αυτή τη συμμετοχή, χωρίς να σε καταπίνει το ποτάμι της πληροφορίας (έχω γράψει και πριν από ενάμισι χρόνο για το web of flow).

Ο Hagel αναφέρεται κυρίως στον κόσμο των επιχειρήσεων, αλλά αυτό ακριβώς το σκεπτικό κολά στο χώρο της εκπαίδευσης και των Πανεπιστημίων. Αυτός είναι ο χώρος που θα τροφοδοτήσει τις επιχειρήσεις μας με το ανθρώπινο δυναμικό, το οποίο θα κάνει ή δεν θα κάνει ανταγωνιστική στο μέλλον την Ελληνική οικονομία στο νέο κόσμο.

Τα σημαντικά ερωτήματα (απευθύνονται και στον Γ. Πανάρετο) είναι ακριβώς αυτά: Πως θα μπει αυτή η νέα γνώση στην Ελληνική εκπαίδευση? Πως θα δημιουργήσουμε τους “μορφωμένους” του 21ου αιώνα? Και ποιός ακριβώς θα το κάνει αυτό? Όταν ο υφυπουργός στο μπλογκ του διατυπώνει το ερώτημα

επιτρέπεται η πολιτική ηγεσία να παρεμβαίνει στα ακαδημαϊκά θέματα; Τι είναι εκείνο που κάνει την πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΠΘ περισσότερο κατάλληλη να καταπολεμήσει τέτοια φαινόμενα από την ίδια την ακαδημαϊκή κοινότητα;

η απάντηση δείχνει πραγματικά πολύ δύσκολη. Γιατί, από τη μία μεριά πράγματι δείχνει μια “δημοκρατική ευαισθησία” το να πεις “αφήνω την κοινότητα να αυτορυθμιστεί γιατί ξέρει τα ζητήματα της καλύτερα”. Από την άλλη όμως, η κοινωνία μας έχει σαφείς, πολύ επιτακτικές ανάγκες για άμεσες βαθιές αλλαγές στο εκπαιδευτικό μας σύστημα.

Ποιός έχει την ευθύνη για αυτές τις αλλαγές? Η ίδια η “εκπαιδευτική κοινότητα” (που έχει προφανώς την τάση να αναπαράγει τον εαυτό της) ή οι Έλληνες πολίτες οι οποίοι τη χρηματοδοτούν – αλλά και τη διοικούν μέσω της κυβέρνησης που τους εξέλεξε? Και οι εκλογές των καθηγητών είναι ένα από τα θέματα που άπτονται ακριβώς αυτών των αλλαγών – το ποιοί μπορούν και θέλουν να διδάξουν στα παιδιά μας αυτή τη νέα γνώση.

Ο βουλευτής Αρκαδίας στο σχόλιο του, αφού συμφωνεί ότι

η αυθαίρετη επέμβαση σε οποιοδήποτε καλλιτεχνικό ή πνευματικό έργο χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του δημιουργού είναι δείγμα αυταρχισμού και πρέπει να καταδικάζεται

μας εξηγεί ότι επί της ουσίας είμαστε απλώς ανενημέρωτοι για το πόσο καλό έκαναν οι Χριστιανοί στο ναό του Παρθενώνα. Μας λέει λοιπόν:

Η έκθεση (σσ. του Μουσείου) σταματάει στα ρωμαϊκά χρόνια. Οι επισκέπτες λοιπόν δεν μπορούν να ξέρουν ότι οι χριστιανοί όχι μόνο σεβάστηκαν την ιερότητα του Παρθενώνα, αλλά και τον λειτουργούσαν ως εκκλησία, που αργότερα ονομάστηκε Παναγία η Αθηνιώτισσα. Η νέα χρήση έσωσε το ναό, τουλάχιστον μέχρι την έκρηξη του Μοροζίνι το1687. Για να μετατρέψουν τον αρχαίο ναό σε εκκλησία, οι πρώτοι χριστιανοί έκαναν κάποιες μετατροπές. Ήταν φυσικό.

Mα και βέβαια είναι φυσικό. Έτσι σώζουμε την ιστορική κληρονομιά ενός τόπου. Μετατρέπουμε τους αρχαίους ναούς σε σύγχρονες εκκλησίες και καθαρίζουμε – πάντα με τις απαραίτητες τεχνικές “μετατροπές”.

Το ερώτημα είναι, γιατί δεν ευχαριστήσαμε ποτέ τους Τούρκους όταν μετέτρεψαν την Αγία Σοφιά σε τζαμί σώζοντας την έτσι από την καταστροφή? Γιατί είμαστε τόσο αγνώμονες για την ιστορική προσφορά τους στη θρησκευτική μας κληρονομιά? Και γιατί δεν τους ζητάμε να πάψουν να τη χρησιμοποιούν ως μουσείο, και να την επαναφέρουν σε τζαμί, ως δείγμα “σεβασμού της ιερότητας του χώρου”?

Το θέμα πλέον εξελίσσεται σε ιλαρό, όσο οι υποστηρικτές του “Ελληνοχριστιανικού πολιτισμού” θέλουν να μας πείσουν για τα απίστευτα.

Το αστείο σε τέτοιες υποθέσεις είναι όμως ότι, όσο οι διάφοροι Παντερμαλήδες προσπαθούν να στηρίξουν τα αστήρικτα, τόσο μας σπρώχνουν σε νέες περιοχές γνώσης τις οποίες δεν θα εξερευνούσαμε χωρίς τη δική τους “βοήθεια”.

Για παράδειγμα, ίσως να μην έδινα μεγάλη βάση στο post που είδα σήμερα στο blog του O’Reilly για ένα σημαντικό επιστημονικό επίτευγμα που αφορά επίσης εγκλήματα των χριστιανών κατά των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων και επιστημόνων. Αυτή τη φορά του Αρχιμήδη.

Το πολύ σημαντικό έργο του Αρχιμήδη δεν ήταν καταγεγραμένο μέχρι τον 10 αιώνα, οπότε και κάποιοι ανώνυμοι κατάφεραν να το καταγράψουν σε ένα χειρόγραφο σε περγαμηνή, που φέρει τον τίτλο “το Παλίμψηστο του Αρχιμήδη“.

Γιατί παλίμψηστο? Γιατί τον 12ο αιώνα οι Χριστιανοί της εποχής χάλασαν το δέσιμο του εγγράφου, το έπλυναν και χώρισαν το κάθε φύλο του στα δύο ώστε να μπορούν εκεί πάνω να γράψουν τις εκκλησιαστικές ψαλμωδίες της λειτουργίας των εκκλησιών. Το κείμενο με το έργο του Αρχιμήδη σβήστηκε για να γραφτεί το κείμενο των εκκλησιαστικών λειτουργιών, αλλά ευτυχώς όχι απόλυτα. Τα δέκα τελευταία χρόνια επιστήμονες κατάφεραν να επαναφέρουν το κείμενο με το έργο του Αρχιμήδη σε αναγνώσιμη μορφή, χρησιμοποιώντας ένα συνδυασμό από τεχνολογίες ultraviolet, infrared, και ακτίνες Χ.

Όλο το έργο για τη σωτηρία του Παλίμψηστου του Αρχιμήδη έχει τη δική του ιστοσελίδα και είναι ένα πολύ ενδιαφέρον ανάγνωσμα.

Ελπίζω ότι αυτοί που – άμεσα ή έμμεσα – δικαιολογούν τις Παντερμαλίδειες λογοκρισίες, ή προσπαθούν να μας πείσουν για την διαχρονική ενότητα του αρχαίου Ελληνικού πολιτισμού με το Χριστιανικό ιδεώδες, θα καταλάβουν κάποια στιγμή ότι πρέπει να μαζευτούν λίγο πριν συνεχίσουμε να ανακαλύπτουμε και άλλα Παλίμψηστα εγκλήματα κατά του ανθρώπινου πνεύματος…

Το δημιούργημα ενός καλλιτέχνη το δέχεσαι ως μορφή τελειωμένη με τα μηνύματα που εκπέμπει ή το απορρίπτεις στο σύνολο, δεν είναι δυνατόν να του αποσπάς τμήματα κάθε φορά που με αυτά προσβάλλονται υποτίθεται τα αισθήματα ή τα χρηστά ήθη ορισμένων συμπολιτών σου. Είναι σαν να κόβεις κομμάτι από τον καμβά ενός ζωγραφικού πίνακα ή να αφαιρείς μέρος ενός γλυπτού ή στην καλύτερη περίπτωση να το καλύπτεις με φύλλο συκής.

Για τον Δ. Παντερμαλή ακούστηκαν τόσα καλά την περίοδο των εγκαινίων του Μουσείου, αρκεί όμως μια τέτοια στιγμή για να φανεί και πάλι ότι ως χώρα έχουμε τρομακτική έλλειψη ανθρώπων με βαθιά κουλτούρα και αίσθηση ευθύνης για τα πόστα που διαχειρίζονται.

Γιατί, τι άλλο μπορεί να είναι παρά έλειψη κουλτούρας και ευθύνης όταν έχεις στα χέρια σου του δημιούργημα ενός ανθρώπου με το καλλιτεχνικό μέγεθος του Γαβρά, και πιστεύεις ότι μπορείς κατά το δοκούν να το πετσοκόβεις, χωρίς να ρωτάς κανένα, πιστεύοντας ότι δεν θα έχεις συνέπειες?

Μπορεί κανείς εύκολα να φανταστεί τι μπορεί να υφίστανται στα χέρια τέτοιων “λειτουργών”, άλλοι δημιουργοί που δεν έχουν το όνομα του Γαβρά. Και κανείς βέβαια ποτέ δεν σκέφτηκε το ενδεχόμενο που αναφέρει ο Φοίβος Καρζής: το πόσο ισχυρό επιχείρημα θα γίνει στη φαρέτρα του Βρετανικού Μουσείου απέναντι στην παγκόσμια κοινή γνώμη η μεταχείριση της ιστορίας και η ιδέα της λογοκρισίας.

Kαι είναι κομματάκι εξοργιστικό αν το σκεφτεί κανείς. Το Μουσείο της Ακρόπολης διαθέτει ένα (φαντάζομαι πλούσιο και ενδιαφέρον) αρχείο με φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης, αλλά δεν το διαθέτει σε κανέναν, εκτός από τα “Μέσα Ενημέρωσης”. Ας προσπεράσουμε το γεγονός ότι οι υπεύθυνοι θα πρέπει να μάθουν τα νέα: Μέσα Ενημέρωσης είμαστε όλοι μας.

Πάμε στην ουσία: αυτές τις φωτογραφίες, το Μουσείο πως τις απέκτησε? Πλήρωσε τους φωτογράφους που τις τράβηξαν για να τις αγοράσει? Τις τράβηξαν φωτογράφοι που ανήκουν στο μισθολόγιο του Υπουργείου Πολιτισμού? Κάτι άλλο?

Όποια και νάναι η απάντηση, έχουν αποκτηθεί με έξοδα που προήλθαν από τις τσέπες των φορολογούμενων – εμάς. Αν ισχύει κάτι άλλο, να με ενημερώσει κάποιος.

Εμείς λοιπόν τα πληρώσαμε, αλλά “δεν μας ανήκουν”. Δεν έχουμε δικαίωμα να τα χρησιμοποιοήσουμε, να τα χαρούμε. Αντίλογος: τι θα γίνει αν τα πάρουν και άλλοι εκτός των Ελλήνων φορολογούμενων? Πιστεύω ότι κι εδώ μπορούμε να είμαστε large. Tα πληρώσαμε για να τα χαρεί όλος ο κόσμος. Και για να δείξουμε τον πολιτισμό μας στις καλύτερες στιγμές του. Και να ωφεληθούμε από την έμμεση διαφήμιση. Και τον συνεπαγόμενο τουρισμό, ή ό,τι άλλο.

Το θέμα είναι το γνωστό, παραδοσιακό των Δημόσιων Δεδομένων. Τόσο αυτονόητο, που είναι εξοργιστικό.

Ξεναγοί

ΟΜΩΣ, το ξεκίνημα του νέου Μουσείου έχει αναδείξει και ένα άλλο πρόβλημα. Ότι, στο επίπεδο της κεντρικής εξουσίας αλλά και σε φορείς και οργανισμούς που κινούνται γύρω από αυτήν, εξακολουθούμε να δείχνουμε μια απίστευτη τεχνοφοβία που τρομάζει τους ξένους.

Εκτός από τη γνωστή ιστοσελίδα του Μουσείου η οποία εξακολουθεί να μας κάνει ρόμπα παγκοσμίως, από την επίσκεψη που έκανα εκεί από τις πρώτες κι όλας μέρες της λειτουργίας του, διαπίστωσα και κάτι άλλο.

Το Μουσείο με όλους τους παραδοσιακούς όρους είναι πανέμορφο – αρχιτεκτονικά, λειτουργικά, για να μην πούμε για τα εκθέματα. Επιτρέπεται όμως, εν έτει 2009 να χτίζουμε κάτι τόσο φρέσκο και να μην υπάρχει τουλάχιστον ένας ηλεκτρονικός ξεναγός να μοιράζεται (έστω επί πληρωμή) στους επισκέπτες?

Ακόμα και οι πιο ασήμαντες περιφερόμενες εκθέσεις σήμερα διαθέτουν στο κοινό ηλεκτρονικούς ξεναγούς. Πρόκειται για συσκευές που συνδέονται με ακουστικά τα οποία φοράει ο επισκέπτης, και όταν βρίσκεται μπροστά σε ένα έκθεμα, πατάει τον κωδικό που βλέπει επάνω και ακούει τα πλήρη στοιχεία γύρω από το έκθεμα.

Αν υπάρχει ένα Μουσείο που χρειάζεται τον ηλεκτρονικό ξεναγό, αυτό είναι το Μουσείο της Ακρόπολης. Κάθε έκθεμα (ακόμη και το πιο μικρό) κρύβει πίσω του μια ολόκληρη ιστορία που γεμίζει βιβλίο.

Πάνε περίπου τρία χρόνια από τότε που έγραψα για τους ηλεκτρονικούς ξεναγούς επόμενης γενιάς που προβλέπουν ότι οι επισκέπτες των Μουσείων θα έχουν μαζί τους συσκευές ήχου στη μορφή των iPod ή MP3 capable κινητών.

Τότε είναι που έγραψα για τα σημαντικότερα Μουσεία των ΗΠΑ που διαθέτουν ηλεκτρονικούς ξεναγούς σε μορφή podcasts που μπορεί κάποιος να κατεβάσει πριν πάει στο Μουσείο – όπως το Artcast του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης του Σαν Φρανσίσκο. Τότε είναι που έγραψα για τους ξεναγούς (όχι μόνο Μουσείων, αλλά) ολόκληρων πόλεων σε μορφή podcast, όπως ο iAudioguide.

Σήμερα οι επισκέπτες του Μουσείου της Ακρόπολης στριμώχνονται γύρω από τις μικρές ταμπελίτσες του κάθε εκθέματος για να διαβάσουν τις 4-5 γραμμές κειμένου που περιέχουν – ό,τι μπορεί να βάλει κάποιος εκεί περιεκτικά. Κι εμείς δεν μπορούμε να τους παρέχουμε ούτε τους (προηγούμενης γενιάς) ηλεκτρονικούς ξεναγούς που μοιράζονται εκεί στο Μουσείο, και επιστρέφονται με το τέλος της επίσκεψης.

Καλά φουσκώσαμε από υπερηφάνεια τη μέρα των εγκαινίων, αλλά είμαστε σε πολλά γυμνοί, και η γύμνια δεν κρύβεται. Αλλά νομίζω ότι όλο αυτό δεν μας αξίζει…

Άλλος με δικές του προτάσεις?

Σήμερα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψηφίζει για το αν οι μουσικές ηχογραφήσεις θα προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα για ακόμα περισσότερες δεκαετίες. Σήμερα τα μουσικά έργα προστατεύονται από τους νόμους για τα πνευματικά δικαιώματα για 50 χρόνια, και η πρόταση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι για να επεκταθεί για αρκετές δεκαετίς ακόμα – μέχρι και τα 95 χρόνια.

Όλες οι αναλύσεις των ειδικών (αλλά και της κοινής λογικής) δείχνουν ότι τα οικονομικά οφέλη για τους κατόχους των πνευματικών δικαιωμάτων δεν θα είναι σημαντικά από αυτή την επέκταση – αλλά θα βάλει εκατοντάδες εκατομμύρια στις τσέπες των μεγάλων δισκογραφικών εταιρειών.

Η επέκταση της προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων απέτυχε παταγωδώςσε όλο τον κοσμο, όπου εφαρμόστηκε. Στις ΗΠΑ, δημιούργησε ένα καταστροφικό βουνό με “ορφανά” έργα – περισσότερα από 98% των έργων κάτω από προστασία -, που δεν μπορούν να βγουν στην επιφάνεια και να ακουστούν (καθώς κανείς δεν ενδιαφέρεται σοβαρά να πληρώσει γιαυτά) και που πιθανά θα εξαφανιστούν πριν μπουν στο public domain (ήδη πλέον ξεχασμένα)

Όσοι μπορέσουμε (έστω και τελευταία στιγμή) να ασκήσουμε πίεση στους δικούς μας Ευρωβουλευτές που θα ψηφίσουν, θα είναι σημαντικό.

Από το boing boing.

Όσοι μπορείτε, μη χάσετε την παράσταση του Φάουστ από το Εθνικό θέατρο (εδώ o Φαουστ στην Ελληνική wikipedia). Μια από τις δουλειές που δεν βλέπουμε συχνά στα μέρη μας. Μια ελεύθερη και δημιουργική απόδοση του κλασσικού έργου του Γκαίτε, σε μια σκληρά δουλεμένη παράσταση.

Από τις στιγμές που σε κάνουν να ελπίζεις ότι η επιτυχία στην Ελλάδα μπορεί να έρθει με μόνα συστατικά το ανοιχτό πνεύμα και τη σκληρή δουλειά.