Το παρακάτω video είναι το demo μιας νέας ψηφιακής συσκευής ανάγνωσης (τη δημιούργησε η wonderfactory) που πρόκειται να κυκλοφορήσει το 2010 από τον οργανισμό TIME, στην οποία οι καταναλωτές θα μπορούν να διαβάζουν το περιοδικό Sports Illustrated. Δείτε το πρώτα:

Τέτοιου είδους συσκευές, σε συνδυασμό με το tablet που αναμένεται να κυκλοφορήσει η Apple, θα αλλάξουν εξ ολοκλήρου τον τρόπο που διαβάζουμε. Είναι σίγουρο ότι αρκετοί θα μείνουν πιστοί στο παραδοσιακό χαρτί αλλά, πολύ σωστά, ο Michael Hyatt παραλληλίζει την έλευση τέτοιων συσκευών με την έλευση της έγχρωμης τηλεόρασης: από τη στιγμή που έγινε διαθέσιμη, σχεδόν όλοι εγκατέλειψαν την ασπρόμαυρη.

Στο άρθρο αυτό ο Hyatt κάνει – με αφορμή αυτό το video – μια σειρά από εξαιρετικά ενδιαφέρουσες προβλέψεις για το πως θα μοιάζει το “διάβασμα” στον 21ο αιώνα. Πολύ σύντομα για όσους δεν θέλουν να το διαβάσουν (αν και αξίζει):

1. Η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε εφημερίδα, περιοδικό και βιβλίο θα είναι εξαιρετικά δυσδιάκριτη. Μέχρι τώρα, αυτά τα μέσα διέφεραν σημαντικά σε μια σειρά από παράγοντες όπως: το είδος του χαρτιού και της “συσκευασίας” του, ο χρόνος που απαιτούνταν από την ιδέα μέχρι τη διανομή στην αγορά (μέρα – εβδομάδα- μήνας-μήνες), ο αριθμός αυτών που έγραφαν (ένας έως πολλοί), ο τρόπος που αυτοί πληρώνονταν (μισθός, δικαιώματα), και τέλος το οικονομικό μοντέλο (διαφήμιση, αγορά, συνδρομή). Με την έλευση του SI Tablet αυτές οι διαφορές παύουν να υπάρχουν ή γίνονται δυσδιάκριτες.

2. Οι εκδότες θα πάψουν να σκέφτονται μόνο εικόνες και λέξεις. Οι καταναλωτές περιμένουν από αυτούς και video, ήχο, links, καθώς και άλλα ψηφιακά καλούδια.

3. Οι προσδοκίες του καταναλωτή θα χτυπήσουν κόκκινο και θα υπάρξει μια κούρσα καινοτομίας και φαντασίας για όποιον θέλει να κερδίσει το Ευρώ (ή Δολάριο) του.

4. Το κόστος παραγωγής του περιεχομένου θα αυξηθεί. Αν οι εκδότες προσπαθήσουν απλώς να μεταφέρουν τη μορφή που έχει το έντυπο τους σε ψηφιακό μέσο, δεν θα προσθέσουν ιδαίτερη αξία. Το κόστος που θα έχουν εξοικονομήσει από το χαρτί, την εκτύπωση και τη διανομή του, θα πρέπει να το επανεπενδύσουν σε παραγωγή video, ήχου, αλλά και άλλων ψηφιακών τεχνολογιών.

5. Σίγουρα θα υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που θα θέλουν τυπωμένα έντυπα, όπως υπάρχουν άνθρωποι που τους αρέσουν τα κεριά. Αυτά όμως θε έχουν περισσότερο το χαρακτήρα των “σουβενίρ” ή στοιχείων διακόσμησης των σπιτιών μας. Οι περισσότεροι θα καταναλώνουμε το περιεχόμενο ψηφιακά.

6. Οι άνθρωποι θα διαβάζουν περισσότερο παρά ποτέ.

Να προσθέσω και μια δική μου σκέψη πάνω σε αυτά. Οι συσκευές αυτές θα εμφανίζουν και τις αντιδράσεις των social media (τι λένε στο Twitter, τα blogs, κλπ) γύρω από κάθε στοιχείο περιεχομένου (άρθρο ή video) που εμφανίζεται. Και αυτό, πέρα από τη δυνατότητα να στέλνει κάποιος το άρθρο στο Facebook ή το Twitter που δείχνει και το demo video.

Χωρίς αυτή την πληροφορία το άρθρο θα είναι “λειψό” και αναγκαστικά κάποια στιγμή οι (πιο έξυπνοι) εκδότες θα τη συμπεριλάβουν, καθώς δεν θα θέλει και ιδιαίτερο κόπο.

Ενδιαφέροντες καιροί…

Και παρόλο που το σκεπτικό και η πρόθεση είναι σωστή, η λύση που προτείνεται μπορεί να οδηγήσει στα ίδια αποτελέσματα που είχε η χρήση της λέξης “διαφάνεια” τα προηγούμενα 30 χρόνια: στην απαξίωση. Κι αυτό γιατί η προτεινόμενη λύση δείχνει παντελή έλλειψη γνώσης των μηχανισμών του Internet πολύ περισσότερη της Google, την οποία βάζει στην εξίσωση.

Ο Μάνος προτείνει

ο νέος υπουργός Εσωτερικών να αναθέσει στην εταιρεία Google να φτιάξει μηχανισμό αναζήτησης στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως σε συνδυασμό με την ψηφιοποίηση όλων των παλαιότερων φύλλων.

Ενας καλός μηχανισμός αναζήτησης στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως θα αποτελέσει ένα πολύ μεγάλο βήμα διαφάνειας. Η ύπαρξη αποτελεσματικού μηχανισμού αναζήτησης στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως καθιστά απολύτως περιττή και τη δημοσίευση κυβερνητικών προκηρύξεων και ανακοινώσεων στον ημερήσιο Τύπο. Ολα θα υπάρχουν στο Διαδίκτυο και θα μπορούν εύκολα να βρεθούν.

Το πρώτο που μπορεί να πει κανείς είναι ότι η Google δεν παίρνει δουλειές “κατ’ ανάθεση” – ούτε από κυβερνήσεις, ούτε από εταιρείες. Αν κάποιος θέλει να κατατάξει τα δεδομένα του στη βάση της Google οφείλει απλώς να τα δημοσιοποιήσει στο Διαδίκτυο, και η Google μετά θα τα βρεί μόνη της. Αν πάλι θέλει να εντάξει το μηχανισμό αναζήτησης της Google στο δικό της website, δεν έχει παρά να χρησιμοποιήσει τα εργαλεία που δίνει η Google ελεύθερα (do it yourself) και να το κάνει μόνος του.

Το μόνο που χρειάζεται είναι άνθρωποι με τεχνογνωσία των νέων ψηφιακών εργαλείων. Τo Internet δεν δουλεύει με αναθέσεις, όταν δεν ξέρουμε να κάνουμε εμείς τη δουλειά. Πρέπει να τη μάθεις…

Δεν είχα το χρόνο από τότε να κάνω αναφορά σε αυτό, αλλά γυρνούσε συνέχεια στο μυαλό μου – πιστεύω ότι μεταφέρει ένα πολύ σημαντικό μήνυμα. Για το λόγο αυτό θα δοκιμάσω να αναπαράγω εδώ τις βασικές του θέσεις, μαζί με ένα δικό μου μικρό σχολιασμό.

Πρώτα όμως μια διευκρίνηση: ενώ το άρθρο ασχολείται με το θέμα της αντικειμενικότητας των Media (και κυρίως των εφημερίδων) αν θέλουμε να το διαβάσουμε με όρους της Ελληνικής αγοράς ενημέρωσης, θα ήταν ίσως χρήσιμο να αναφερόμαστε στον όρο “εγκυρότητα” και όχι αντικειμενικότητα (εξ ου και ο δικός μου τίτλος). Και αυτό γιατί είναι γενική αίσθηση ότι εδώ και πάρα πολλά χρόνια οι Έλληνες δημοσιογράφοι έχουν παραιτηθεί από την ιδέα να μας πείσουν ότι παρέχουν “αντικειμενική ενημέρωση”, ενώ αντίθετα αναφέρονται συχνά – πυκνά στην “εγκυρότητα” των γραφομένων τους. Και αυτό είναι επίσης απόλυτα σύμφωνο με το πνεύμα του άρθρου. Για λόγους σωστής αντιγραφής πάντως, θα χρησιμοποιώ τον όρο “αντικειμενικότητα”.

Ο Weinberger χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τη φράση “η διαφάνεια είναι η νέα αντικειμενικότητα” στην ομιλία του στο συνέδριο PDF (Personal Democracy Forum). Στο άρθρο του εξηγεί ότι η αντικειμενικότητα σήμερα έχει πάψει να έχει ενδιαφέρον ως concept, κυρίως επειδή προσπαθεί να δει τον κόσμο χωρίς κάποια οπτική – κάποια “θέση”.

Παρόλα αυτά, στις δεκαετίες που πέρασαν η αναζήτηση της αντικειμενικότητας (ή “εγκυρότητας”) έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στο να μπορούμε να έχουμε όλοι ένα σημείο αναφοράς στο πως εμπιστευόμαστε (και πότε) την πληροφόρηση μας, και σε ποιούς. Σε αυτό ακριβώς το σημείο μπορούμε να εντοπίσουμε και την πηγή των συγκρούσεων ανάμεσα στα παραδοσιακά Μέσα και τους bloggers: οι πρώτοι παρέχουν “αντικειμενικότητα” ενώ οι δεύτεροι προωθούν αποκλειστικά τις δικές τους ατζέντες.

Και πραγματικά, αν το σκεφτεί κανείς μπορεί να διαπιστώσει ότι αυτός που προωθεί ξεκάθαρα μια ατζέντα (τις δικές του πολιτικές ή άλλες προτιμήσεις) μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξιοπιστία από κάποιον που κρύβει τη δική του (ατζέντα). Ενισχύεται άραγε η αίσθηση αντικειμενικότητας όταν δεν γνωρίζουμε τις πολιτικές προτιμήσεις του Νίκου Χατζηνικολάου ή του Νίκου Ευαγγελάτου? Ή μήπως όταν ο τηλεθεατής που τον ακούει να μιλά, υποπτεύεται διαρκώς ποιά μπορεί να είναι τα κίνητρα πίσω από όσα λέει?

Κάποτε η επίφαση της “αντικειμενικότητας”, ίσως μας έκανε να πιστεύουμε αυτό που διαβάζουμε. Σήμερα τείνουμε να πιστεύουμε κάτι, μόνο όταν τα γραπτά μας παραπέμπουν στις πηγές, αλλά και τις αξίες και αντιλήψεις του συγγραφέα τους.

Η αντικειμενικότητα και η εγκυρότητα ήταν το τέλος της διαδρομής για το χτίσιμο της αξιοπιστίας. Σήμερα την αξιοπιστία τη χτίζει η διαφάνεια. Πρόκειται για αλλαγή εποχής.

Η αξία των links

Νομίζαμε ότι έτσι λειτουργούσε η γνώση, αλλά ήταν απλώς ο τρόπος που λειτουργούσε το χαρτί (και έπειτα η τηλεόραση). H διαφάνεια ευημερεί σε ένα Μέσο που κυριαρχείται από τα links, επειδή ακριβώς μπορείς να δεις ξεκάθαρα τις συνδέσεις ανάμεσα στην γνώση που λαμβάνεις και τις ιδέες που αρχικά τροφοδότησαν αυτή την γνώση.

Το χαρτί από την άλλη μεριά, αδυνατεί να παρέχει αυτή τη διαφάνεια. Μπορείς να βάλεις κάποιες υποσημειώσεις με παραπομπές στο τέλος ενός κειμένου αλλά, πρόκειται για μια ακριβή (σε χρόνο και προσπάθεια) ιδέα για τον καταναλωτή της γνώσης – και αποτυγχάνει.

Φυσικά, στην εποχή των links συνεχίζουμε να δίνουμε βάρος στις “αυθεντίες” ενός αντικειμένου και την έννοια της αξιοπιστίας. Είναι και αυτά απαραίτητα για να μπορούμε να “ζυγίζουμε” ό,τι διαβάζουμε κάθε στιγμή. Όμως, αυτές οι έννοιες, όλο και περισσότερο είναι χρήσιμες σε γνώση που θεωρείται “commodity”, γνώση που είναι γενικά αποδεκτή και όχι αντικείμενο έρευνας και διαφορετικών απόψεων.

Η διαφάνεια προσφέρει στην πληροφόρηση ένα μέσο να δούμε ποιές είναι οι παραδοχές και οι αξίες που τη διαμόρφωσαν, και μας επιτρέπει να δούμε τα επιχειρήματα που οδήγησαν σε αυτό ή εκείνο το αποτέλεσμα. Η διαφάνεια μας δίνει ένα παραπάνω λόγο να πιστέψουμε μια πληροφορία, από ό,τι μας έδινε η επίκληση της αντικειμενικότητας.

Η αντικειμενικότητα χωρίς διαφάνεια, όλο και περισσότερο θα μοιάζει με αλαζονεία. Και μετά, βλακεία. Γιατί άραγε να πιστέψουμε αυτά που λέει κάποιος – έστω με τις καλύτερες των προθέσεων – όταν αντίθετα μπορούμε να βασιστούμε σε ένα δίκτυο από αποδείξεις, ιδέες, επιχειρήματα και διαλόγους γύρω από το θέμα?

O Weinberger καταλήγει με τη φράση:

H αντικειμενικότητα είναι ο μηχανισμός που εμπιστεύεσαι όταν το Μέσο σου δεν μπορεί να κάνει links. Τώρα το Μέσο μας μπορεί.

Μια άλλη ενδιαφέρουσα ιδέα πιστεύω ότι ανακύπτει εδώ. Εκτός από την “εξωτερική” διαφάνεια, πολύ σημαντικό ρόλο πρέπει να παίζει η “εσωτερική” σε κάποιον που μεταδίδει γνώση ή πληροφορίες. Η ιδέα δηλαδή ότι πρέπει να αναγνωρίσει τις ίδιες του τις προκαταλήψεις, και με βάση αυτή τη γνώση να αποφασίζει αν πρέπει να δημοσιεύει κάτι, αν πρέπει να εμφανίζει και την αντίθετη άποψη εξίσου, ή αν πρέπει να είναι αρκετά “κάθετος” στην άποψη που διατυπώνει.

Πιστεύω ότι η σκέψη του Weinberger μπορεί να φέρει πολλές ενδιαφέρουσες συζητήσεις.

Δείτε και το video από την ομιλία του Weinberger στο PDF.

Το αποτέλεσμα ήταν να μείνει η Αράλη μετά από 30 χρόνια μια τεράστια λεκάνη, καλυμμένη με αλάτι και μολυσμένη από τα χημικά, πάνω από την οποία φυσούν οι άνεμοι της στέπας παρασύροντας μολυσμένη σκόνη στους πνεύμονες 2 εκατομμυρίων και πλέον κατοίκων οι οποίοι εμφανίζουν σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά αναπνευστικών προβλημάτων σε όλο τον κόσμο.

Με αυτό το παράδειγμα (και πολλά άλλα) ο Seabright αναλύει τη θέση του για την “οπτική της σήραγγας”, εννοώντας την ικανότητα που έχουμε να διαδραματίζουμε το ρόλο μας στο σύνθετο εγχείρημα της σύγχρονης κοινωνίας για ευημερία (το βαμβάκι του Ουζμεκιστάν μπορεί να γίνει ένα πουκάμισο βαμένο με χημικά από την Ουρουγουάη, που φοριέται στην Αυστραλία), χωρίς όμως να γνωρίζουμε, ούτε καν να ενδιαφερόμαστε, για το συνολικότερο αποτέλεσμα αυτού που κάνουμε.

Η “οπτική της σήραγγας” ταιριάζει τέλεια με τις καταιγιστικές εξελίξεις που ζούμε αυτές τις δύο μέρες γύρω από την κρίση του Ελληνικού Τύπου. Από τη μία πλευρά, η περίπτωση κλεισίματος του Ελεύθερου Τύπου, του οποίου τα στελέχη και οι εργαζόμενοι συμμετείχαν με μεγάλη χαρά σε ένα νέο εκδοτικό εγχείρημα, το οποίο (εκτός των άλλων) τους αντάμειβε πλουσιοπάροχα και σε επίπεδο αμοιβών, αλλά και σε επίπεδο συνθηκών εργασίας.

Συνήθως ένας εργαζόμενος δεν σκέφτεται ότι μια οικονομική μονάδα πρέπει να λειτουργήσει ισοσκελισμένα στα έσοδα και τα έξοδα. Όταν το καταλαβαίνει είναι πολύ αργά, και παρόλο που η ίδια ιστορία επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλο τον κόσμο σε όλους τους αιώνες, η αντίδραση δεν αλλάζει: ο προϊστάμενος πάντα ξέρει καλύτερα όταν μας τα δίνει, αλλά όχι όταν σταματά να τα δίνει.

Φυσικά, το ίδιο ισχύει και για τον εργοδότη. Και ο ίδιος ο επιχειρηματίας αδυνατεί να αναγνωρίσει το σημαντικό ρόλο που παίζει κάθε επιχειρηματική του απόφαση στις ζωές εκατοντάδων ή και χιλιάδων ανθρώπων. Όσο εύκολα παίρνει την απόφαση να ρίξει λεφτά σε μια αγορά που δεν γνωρίζει, δημιουργώντας θέσεις εργασίας και (προσωρινή) ευημερία, άλλο τόσο εύκολα τραβάει το χαλί μέσα σε μια νύχτα τραυματίζοντας βαριά τον εγωϊσμό, την ψυχική υγεία, τη γαλήνη χιλιάδων ανθρώπων, χωρίς να σκεφτεί ότι αλλάζει πολλές φορές δραματικά την κατεύθυνση στις ζωές τους. Απλά πηγαίνει στην επόμενη “επένδυση”.

Η άλλη περίπτωση είναι αυτή του Βήματος (και των άλλων εφημερίδων), που δημοσίευσε την κατά κατα φαντασίαν συνάντηση Ερντογάν – Καραμανλή. Είναι μια “πρακτική” που εξασκούσαν για χρόνια εργαζόμενοι και στελέχη σε όλες σχεδόν τις επιχειρήσεις Τύπου. Δεν υπήρχε ηθικός φραγμός για το γεγονός ότι μπορεί να γράψουν κάτι αναληθές. Η θεωρία των (μικρών) πιθανοτήτων να αποδειχθεί λάθος τους οδηγούσε πάντα να το κάνουν, προσπαθώντας να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό ή/και τις οδηγίες του “αφεντικού”.

Αλλάζουν στάση ζωής απο τέτοια περιστατικά? Και πάλι όχι. Αν δει κανείς την “δημόσια συγνώμη” του Σταύρου Ψυχάρη θα δει ότι μας λέει

Δεν είναι παράδοξο να γράφεται προκαταβολικώς ένα κείμενο για τη συνάντηση ηγετών κρατών, καθώς …….Συνήθως αρκετοί δημοσιογράφοι συντάσσουν βάσει αυτών των πληροφοριών τα κείμενά τους και τα παραδίδουν προς δημοσίευση προτού λήξει η συνάντηση… Αυτή η πρακτική οδηγεί σε γκάφες, όπως η τελευταία του «Βήματος»

Συνάγει κανείς από αυτό το κείμενο ότι θα λάβουν μέτρα να σταματήσει αυτή η πρακτική? Κάθε άλλο! Μας εξηγεί απλώς ότι είναι κάτι που γίνεται “αναγκαστικά” και είναι κάτι που έχει τα ρίσκα του. O δημοσιογράφος μάλιστα του Έθνους που έγραψε το ίδιο κατα φαντασίαν ρεπορτάζ, απαντά με ύβρεις, ειρωνίες και μη παραδοχή του σφάλματος.

Όμως το πρόβλημα δεν είναι ηθικό. Οι δημοσιογράφοι αυτών των εφημερίδων μοιάζουν πολύ με τους βαμβακοκαλλιεργητές του Ουζμπεκιστάν: αν σε ένα χρόνο από σήμερα ανακαλύψουν ότι οι πωλήσεις των εφημερίδων τους έχουν πέσει π.χ. 30% δεν θα την αποδώσουν στη “συνάντηση Καραμανλή – Ερντογάν” που καταρράκωσε την αξιοπιστία τους. Θα την αποδώσουν στην οικονομική κρίση. Και αν αυτή έχει τελειώσει, θα την αποδώσουν στο Διαδίκτυο ή στους Νεφελίμ.

Το ίδιο ισχύει και για την ΕΣΗΕΑ: κάνει απεργία ακριβώς τη στιγμή που ο κόσμος πρέπει να ενημερωθεί για το πρόβλημα – προφανώς πιστεύωντας ότι θα το κουκουλώσει με αυτό τον τρόπο – απαξιώνοντας όμως περαιτέρω το ίδιο το προϊόν των ανθρώπων της. Την ίδια στιγμή η ΕΣΗΕΜΘ βγάζει ανακοίνωση απαιτώντας “να ανακληθούν οι απολύσεις και να διασφαλιστούν οι θέσεις εργασίας των απολυμένων”, χωρίς να σκεφτούν ότι γίνονται καταγέλαστοι σε κάθε λογικά σκεπτόμενο άνθρωπο.

Όλα τα παραπάνω δείχνουν ότι λαμβάνουμε αποφάσεις στον αυτόματο πιλότο – χωρίς ίχνος σκέψης για το τι συνέπειες θα έχει η κάθε απόφαση μας για εμάς τους ίδιους. Όλα στην τύχη, όλα από συνήθεια…

ΥΓ1: Τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι δεν είμαι συγκλονισμένος από τη χτεσινή είδηση για την απώλεια της δουλειάς τόσων ανθρώπων, κάποιοι από τους οποίους φίλοι μου.

ΥΓ2: Η INNOVATION είναι η εταιρεία που ανέλαβε να σχεδιάσει τον νέο Ελ. Τύπο των Αγγελόπουλων. Η ανακοίνωση που έβγαλε σήμερα στο blog της, είναι πολύ χαρακτηριστική, ειδικά σε ένα σημείο της:

We said from the beginning that ET should not become a political project but a journalistic project with independence and credibility. This advice fell on deaf ears. We pushed and pushed for a credible brand of quality journalism but the inertia of politically motivated editors led to the demise of a great brand with a great concept and brilliant design.

Αυτά, επειδή θα ξανακάνουμε στο μέλλον συζήτηση για τη δημοσιογραφία, το Διαδίκτυο και τα μπλογκς – να ξέρουμε γιατί μιλάμε. “Πολιτικά projects”

Είδα τη χρήση πολλών widgets και κυρίως του Ελεύθερου Τύπου έκανε αρκετά καλή δουλειά απεικονίζοντας (στο widget) ζωντανά τα αποτελέσματα σε επίπεδο επικράτειας, και το χρησιμοποίησαν αρκετά blogs και ενημερωτικά websites. Ταυτόχρονα είχε δημιουργήσει και ένα διαδραστικό χάρτη στον οποίο οι επισκέπτες είχαν τη δυνατότητα να βλέπουν ζωντανά τη διαμόρφωση των αποτελεσμάτων σε επίπεδο εκλογικών περιφερειών.

Πολύ ενδιαφέρον είχε επίσης η χρήση του Coveritlive για live blogging την ώρα των αποτελεσμάτων από την Ελευθεροτυπία, αλλά και άλλη μία εφημερίδα που δεν θυμάμαι

Νομίζω ότι στις επόμενες βουλευτικές εκλογές θα δούμε πλέον πολλές καινοτομίες, και κοιτώντας 2 με 3 χρόνια πίσω, θα βλέπουμε ότι μας χωρίζει πλέον τεχνολογικό χάος.

Δηλώσεις ευτυχίας, ανυπομονεί να δει τον γαμπρό (τον βλέπει τελικά στην εκκλησία), ευτυχισμένη η κουμπάρα, καλαματιανοί στην ταβέρνα, και κάμπριο αναχωρήσεις. Το δελτίο συνεχίζεται με ειδήσεις από το εξωτερικό.

Το βράδυ της Κυριακής πετυχαίνω το ίδιο ακριβώς ρεπορτάζ στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων της ΕΤ3, οπότε προλαβαίνω να γράψω ένα μέρος του.

Και αναρωτιέμαι: Ποιά είναι η Μάνια Γκουσιάρη ρε παιδιά που ο γάμος της καταλαμβάνει εξέχουσα θέση στα κεντρικά δελτία ειδήσεων των κρατικών μας καναλιών?

To Huffington Post Investigative Fund θα είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός που θα χρηματοδοτήσει ομάδες δημοσιογράφων (είτε ανήκουν στην Huffington Post είτε είναι ελεύθεροι) ώστε να κάνουν ερευνητική δημοσιογραφία σε βάθος για μια σειρά σημαντικά θέματα.

Ο οργανισμός θα χρηματοδοτηθεί αρχικά από την Huffington Post και την Atlantic Philanthropies – ένα μη κερδοσκοπικό φιλανθρωπικό οργανισμό. Η ανακοίνωση έρχεται σε μια στιγμή που πολλοί δημοσιογράφοι στις ΗΠΑ μένουν χωρίς δουλειά, και η δημιουργία θέσεων εργασίας σε ένα τέτοιο περιβάλλον είναι μια ισχυρή ένεση ελπίδας. Ήδη η Arianna δήλωσε ότι θέλει να βάλει στο σχήμα πολλούς απολυμένους δημοσιογράφους, ενώ αυτοί θα συνεργάζονται με τους χιλιάδες άλλους bloggers και ελεύθερους επαγγελματίες που θέλουν να συμμετέχουν στη διερεύνηση θεμάτων.

Η προσπάθεια αυτή δίνει πολλές απαντήσεις, όπως για παράδειγμα ποιό μπορεί να είναι το μέλλον της δημοσιογραφίας μετά τη διαφαινόμενη κατάρρευση μεγάλων εκδοτικών συγκροτημάτων στις ΗΠΑ. Όπως γράφει σήμερα ο Jay Rosen που θα είναι επικεφαλής της ομάδας συμβούλων του νέου σχήματος

Είναι το ξεκίνημα ενός νέου ψηφιακού ειδησεογραφικού οργανισμού με εστίαση στο πρωτογενές ρεπορτάζ. Μπορεί να πει κανείς ότι οι αρχές του εκφράζονται στο: “κάνε έρευνα μια φορά, δημοσίευσε τη παντού” επειδή τα προϊόντα του (ρεπορτάζ) θα είναι διαθέσιμα ελεύθερα σε κάθε άλλο ειδησεογραφικό οργανισμό ή web site για δημοσίευση ακριβώς τη στιγμή που δημοσιεύονται και στην Huffington Post (πιθανότατα με μια Creative Commons άδεια χρήσης – αλλά αυτό δεν έχει αποφασιστεί ακόμα).

Μία open source δημοσιογραφία δηλαδή. Έχει σκεφτεί κανείς ότι το μοντέλο της κοινότητας ανοιχτού λογισμικού μπορεί να είναι και το μέλλον της δημοσιογραφίας? Λοιπόν, στην Huffington Post έχουν αρχίσουν να εξερευνούν σοβαρά αυτό το ενδεχόμενο και θα έχει ενδιαφέρον το που θα βγάλει (έχω κι εγώ κάποιες σκέψεις πάνω σε αυτό, για άλλη στιγμή)

Ίσως αυτή να είναι η απάντηση σε πολλά και από τα δικά μας ερωτήματα γύρω από τη δημοσιογραφία, τη χρηματοδότηση της, και το ρόλο της στην κοινωνία: Mια ομάδα δημοσιογράφων που (με πολύ υψηλά στάνταρ) ερευνούν σημαντικά θέματα της δημόσιας ζωής, και χρηματοδοτούνται όχι από μία, αλλά από πολλαπλές πηγές, κατά κανόνα στο μοντέλο του μη κερδοσκοπικού οργανισμού. Τα αποτελέσματα της δουλειάς της δεν είναι το κέρδος του ιδιώτη (άμεσο ή έμμεσο), αλλά το όφελος της κοινωνίας για περισσότερη διαφάνεια και πληροφόρηση δίνοντας τη δουλειά της απολύτως διαθέσιμη σε όλους τους πολίτες χωρίς όρους και προϋποθέσεις (κάπως έτσι δεν θα έπρεπε να δουλεύει και η ΕΡΤ?).

Όμως, το σημαντικότερο για το μέλλον της δημοσιογραφίας και ενημέρωσης νομίζω ότι είναι αυτό που έχει πει ο Clay Shirky:

Δεν πηγαίνουμε από το μοντέλο Α στο μοντέλο Β. Πηγαίνουμε από το μοντέλο Α στα μοντέλα Β έως Ω.

Αυτό σημαίνει πολύς πειραματισμός. Όσοι ψάχνουν για σίγουρες απαντήσεις και συνταγές ίσως απογοητευτούν.

ΥΓ: τη νέα εξέλιξη σχολιάζουν ο Jay Rosen και ο Dave Winer στο σημερινό τους podcast.

Οι πληροφορίες του Mediablog γύρω από τους προβληματισμούς που υπάρχουν στον οργανισμό Λαμπράκη δείχνουν και το ότι οι παραδοσιακές εταιρείες Media δυσκολεύονται να αντιληφθούν τις δομικές αλλαγές που συντελούνται αργά και σταθερά στο χώρο.

Προτάσεις όπως η ενοποίηση των διαφορετικών portals του ομίλου, η πρόσληψη περισσότερων δημοσιογράφων για διαρκή ροή ειδήσεων στο web, και μια νέα φόρμουλα συνεργασίας με τους φωτορεπόρτερ είναι απλώς ασπιρίνη στον καρκίνο. Δεν βλέπουν την ανάγκη για ένα νέο μοντέλο πληροφόρσης για το οποίο έχω μιλήσει εδώ αρκετές φορές, αλλά και αρκετοί άλλοι στην Ελλάδα και το εξωτερικό (κυρίως).

Με αφορμή αυτό τον προβληματισμό θέλω να αναπαράγω ένα εξαιρετικό άρθρο που είδα στον Ινδό blogger Gaurav Mishra, με τίτλο “Ο κύκλος της ψηφιακής ενημέρωσης“. Ο Mishra “πακετάρει” σε ένα ενιαίο οικοσύστημα όλα τα τεχνολογικα εργαλεία που χρησιμοποιούνται σήμερα για τη μετάδοση “μη προγραμματισμένης” (unplanned) ενημέρωσης – ειδήσεις δηλ. που βγαίνουν χωρίς να τις περιμένουμε.

Η βασική ιδέα προέρχεται από το άρθρο για το “διαμάντι των ειδήσεων” (news diamond) του Paul Bradshaw. Σύμφωνα με το μοντέλο του Mishra, ο κύκλος που ακολουθεί συνήθως κάθε μη προγραμματισμένη είδηση είναι ο παρακάτω:

1. Twitter Alert: Κάποιος που βρίσξεται κοντά στην είδηση (γεωγραφικά ή με άλλο τρόπο) στέλνει μια σύντομη ενημέρωση μέσω του Twitter.

2. Blog Post: Ειδησεογραφικοί οργανισμοί και bloggers πιάνουν την είδηση και γράφουν ένα σύντομο σχετικό post, συνήθως με ένα link στο Tweet ή την φωτογραφία που στάλθηκε μέσω του Twitter.

3. Άρθρο / Πακέτο: Οι ειδησεογραφικοί οργανισμοί θα μετατρέψουν την είδηση σε άρθρα 300 (συνήθως) λέξεων για τις εφημερίδες ή τα portals τους ή σε 3λεπτα (συνήθως) ρεπορτάζ για την τηλεόραση.

4 Πλαίσιο: bloggers, παραδοσιακά Media, και μέλη της Wikipedia θα αρχίσουν αμέσως να συλλέγουν επιπλέον πληροφορίες και συνοδευτικό υλικό που δημιουργεί μια πλήρη εικόνα γύρω από την είδηση.

5. Ανάλυση: bloggers και παραδοσιακά Media προσφέρουν ανάλυση σε βάθος γύρω από το θέμα, και τα Media (συνήθως) ζητούν συνεντεύξεις από τους bloggers που έβγαλαν πρώτοι την είδηση ή έχουν να προσφέρουν μια ενδιαφέρουσα οπτική στο θέμα.

6. Διάλογος: η συζήτηση συνεχίζεται στα σχόλια των blogs και των portals (σ. δική μου – ναι, όλα τα παραδοασιακά Media θα επιτρέπουν το σχολιασμό, δεν το συζητάμε αυτό…), στο Twitter, σε social networks, σε social voting και social bookmarking ιστοσελίδες.

7. Customization. Όλο το θέμα, μέσα από όλες τις πιθανές μορφές και πηγές, θα είναι διαθέσιμο σαν αρχείο ώστε να είναι εύκολα αναζητήσιμο, σε RSS Feeds και άλλες μορφές, ώστε να γίνεται mashup με άλλες πληροφορίες.

Βρίσκω το concept εξαιρετικά ενδιαφέρον. Το ερώτημα είναι, θα μπορούσαν οι Ελληνικοί ειδησεογραφικοί οργανισμοί να εντάξουν την επιχειρησιακή τους λειτουργία σε μια τέτοια λογική? Αν πιστέψουμε το ρεπορτάζ του Mediablog, είμαστε μακρυά ακόμα.

Ο Jeff Jarvis έγραψε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο σήμερα, διαβάζοντας την εξής είδηση: ο Nicolas Sarkozy έδωσε οικονομική ενίσχυση 600 εκ. Ευρώ από χρήματα του Γαλλικού λαού προκειμένου να σώσει τη βυθιζόμενη βιομηχανία του Τύπου. Επιπλέον, κάθε Γάλλος 18χρονος θα έχει μια δωρεάν συνδρομή για ένα χρόνο στην εφημερίδα της αρεσκείας του, προκειμένου να προωθηθεί η “συνήθεια του διαβάσματος εφημερίδας” από τους νέους.

Το άρθρο του Jarvis είναι εξαιρετικό και θέλω να μεταφέρω παρακάτω τα βασικά του σημεία, πρώτα όμως μια δική μου σκέψη που δεν την αναφέρει ο Jarvis.

Αποτελεί απίστευτο κυνισμό απέναντι στους πολίτες μιας χώρας, το να τους παίρνεις λεφτά μέσα από την τσέπη και να τα δίνεις σε επιχειρηματίες και προϊόντα που οι ίδιοι οι πολίτες έχουν αποφασίσει ότι δεν θέλουν να αγοράσουν. Η ιδέα της οικονομικής ενίσχυσης των Τραπεζών στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης (τα περίφημα bailouts) έχει τουλάχιστον τη δικαιολογία ότι αυτά τα λεφτά θα επιστρέψουν με κάποιο τρόπο στην οικονομία ώστε αυτή να αναθερμανθεί.

Η επλεκτική όμως σωτηρία ενός επιχειρηματικού κλάδου επειδή αντιμετωπίζει οικονομικό πρόβλημα, αποτελεί κατά τη γνώμη μου κλοπή των πολιτών. Οι δικαιολογίες περί του “κοινωνικού ρόλου” του Τύπου είναν πλέον πολύ φτηνές – οι πολίτες έχουν πολλαπλές επιλογές για την ενημέρωσή τους. Είναι προφανές ότι πρόκειται για πολιτική συναλλαγή, την οποία δεν αποκλείεται να δούμε κάποια στιγμή και στη χώρα μας – εκτός του ότι την έχουμε ήδη δει με άλλες μορφές πολλάκις στο παρελθόν με τις γνωστές επιδοτήσεις σε εκδοτικά συγκροτήματα των 3.000 αναγνωστών μέσω “διαφήμισης”.

O Jeff Jarvis λοιπόν, κάνει (στην κυβέρνηση των ΗΠΑ, αλλά αφορά όλες τις κυβερνήσεις αυτό) μια σειρά προτάσεις στο άρθρο του για το ποιά μπορεί να είναι η πραγματική σωτηρία των εκδοτικών επιχειρήσεων. Όλες όμως εξαρτώνται από μια σημαντική κρατική επένδυση – τεχνολογικές επενδύσεις υποδομών και άμεση ανάπτυξη του γρήγορου Internet (broadband). Είναι η μόνη “κρατική επιδότηση” την οποία δέχεται – μαζί του κι εγώ.

Από τη στιγμή που αυτή η επένδυση προχωρήσει, το μοντέλο για σωτηρία και ανάπτυξη των Media έχει τις εξής παραμέτρους.

1. Θα έχουν πολύ μεγαλύτερο κοινό να βρουν onlline παρά στα περίπτερα. Με αυτό τον τρόπο, θα έχουν την ευκαιρία να επεκτείνουν την κάλυψη τους μέσα από τη συνεργασία με τους χρήστες τους. Θα μπορούν να χρησιμοποιήσουν rich media για καλύτερη ενημερωτική εμπειρία.

2. Οι διαφημιστές δεν θα έχουν πλέον καμία δικαιολογία να μην μετακινήσουν τα διαφημιστικά budgets online, όταν όλοι οι πολίτες είναι εκεί.

3. Οι επενδύσεις σε rich media και άλλες τεχνολογικές δυνατότητες (σ.Ν.Δ. εγώ βάζω και τις επενδύσεις στο semantic web) θα δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας και μια μεγαλύτερη αίσθηση ευφορίας και ανάπτυξης.

4. Φορολογικές και επιδοματικές πολιτικές για όσους αγοράζουν νέους υπολογιστές (οι οποίοι είναι ήδη πλέον πολύ φτηνοί) θα γεφυρώσουν το “ψηφιακό χάσμα” ανάμεσα σε διαφορετικές κοινωνικές ομάδες. Kάτι που θα οδηγήσει σε δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας.

5. Η παροχή ψηφιακής εκπαίδευσης που θα συμπεριλαμβάνει, όχι μόνο την κατανάλωση, αλλά και τη δημιουργία rich media, θα προσφέρει πολύ περισσότερα από μια ετήσια συνδρομή σε μια εφημερίδα.

Το τελικό αποτέλεσμα από όλα αυτά – σύμφωνα με τον Jarvis – θα είναι μια απόλυτα υγιής βιομηχανία της ενημέρωσης, που θα δει τον εαυτό της σε νέα ανάπτυξη και ευημερία. Αυτή θα μπορούσε να είναι και η βάση ενός διαλόγου που πρέπει να ξεκινήσει και στην Ελλάδα. Τα εδώ Media ποτέ δεν ήταν ένας υγιής κλάδος, πολύ περισσότερο στους μήνες και τα χρόνια της οικονομικής κρίσης που έρχονται. Πριν να αρχίσουμε να τρέχουμε πανικόβλητοι με λύσεις της τελευταίας στιγμής, μήπως θα έπρεπε να ανοίξει νωρίς ο διάλογος σε πολιτικό κυρίως επίπεδο?

Αυτά σε πολύ γενικές γραμμές. Θέλω να επανέλθω σε επόμενο κείμενο στο πως μπορούν τα Media να δουν το ρόλο τους στο νέο ψηφιακό περιβάλλον, με κάποιες ιδέες για το πως υλοποιείται στην πράξη η “ψηφιακή ενημέρωση”.

Related articles by Zemanta

• France Expands Its Financial Support for Newspapers
• Sarkozy to bail out French newspapers
• Jeff Jarvis Thinks ‘Community Organizers’ are the Future of Journalism
• Advertising and The News

Χθες ο Γιώργος Κοίλιαρης έβαλε την τελευταία τελεία. Πριν ενάμιση μήνα, έσπασε τον αυχένα του σε «τροχαίο» δυστύχημα, κατά τη διάρκεια δημοσιογραφικής αποστολής στο Αφγανιστάν. Αν είχε πέσει θύμα μάχης ή βομβιστικής επίθεσης, θα ήταν πρώτη είδηση. Ήταν όμως ένα «συνηθισμένο» δυστύχημα χωρίς «ενημερωτική αξία». Γιατί το συζητάμε;

54 ετών, ο Κοίλιαρης παρέμενε ρεπόρτερ και μετείχε συχνά σε αποστολές. Κάποιοι ήδη τον βλέπουν κάπως ιδεαλιστικά, σαν αγωνιστή που έπεσε υπέρ της ενημέρωσης. Κάποιοι άλλοι θα πουν ότι δεν ήταν ικανός να χτυπήσει υψηλότερες θέσεις γραφείου. Θέσεις όπου ο αυχένας πάλι υποφέρει αλλά κρατιέται τελικά στητός με μια γραβάτα. Γνώμες είναι κι οι δυο. Κι από γνώμες πήξαμε.

Στα θέματα όμως πόσοι πάνε; Κι ακόμη περισσότερο, πόσοι τα βρίσκουν; Πόσοι πενηντάρηδες εμφανίζονται στην πρώτη γραμμή του ρεπορτάζ; Όχι του «χάι» πολιτικού αλλά του ελεύθερου; Μήπως το ρεπορτάζ έχει γίνει απλώς η αναγκαία «λάντζα» πριν την τιμητική καριέρα του σφουγγοκωλάριου σε κάποιο «ντεσκ» ή του «παραθυράκια»; Μήπως συνηθίσαμε όλοι να βλέπουμε τους ρεπόρτερ σαν μικρά παιδιά με μεγάλα μικρόφωνα και αντιμετωπίζουμε ως «γραφικούς» τους μεγάλους ανθρώπους που κυνηγάνε τα θέματα σαν τα μικρά παιδιά;

Τελικά, ποιος βγάζει σήμερα ειδήσεις; Τις πρωτογενείς ειδήσεις, όχι τα σχόλια, τις απόψεις και το παρασκήνιο. Την είδηση που επιβεβαιώνεται και ανακοινώνεται. Με ακρίβεια. Με στοιχεία. Με κότσια. Ας θυμηθούμε λίγο ότι αυτό είναι η δημοσιογραφία στην ουσία της. Ποιος κάνει σήμερα δημοσιογραφία λοιπόν;

Την τηλεόραση την ξεχνάμε. Το σπορ των αποστολών και των ρεπορτάζ, οι κάμερες στους δρόμους και τα «λινκ» έχουν κόστος. Λες και όσοι μιλούν κάθε βράδυ στα παράθυρα, σε μονοθεματικά δελτία που παίζουν χαλασμένο τηλέφωνο δεν έχουν… Καθένας τους αμείβεται όσο δέκα ρεπόρτερ μαζί. Κι όλοι μαζί δεν λένε μια είδηση. Αναλύουν, ρωτούν, υπαινίσσονται, προκαλούν, σχολιάζουν, προκαταβάλλουν. Είδηση όμως δεν λένε.

Μεγάλο ποσοστό της «εγχώριας παραγωγής» ειδήσεων γίνεται από τις εφημερίδες. Με τον πρωινό τύπο υπό μάλης συσκέπτονται στα κανάλια για να διαμορφώσουν το δελτίο των 8. Κάνουν το μονόστηλο συζήτηση και το κουνούπι ελέφαντα.

Όμως, από τις ειδήσεις αυτές πολλές «εισάγονται» ως πρώτη ύλη από τα πρακτορεία και «συσκευάζονται εν Ελλάδι» με το περιτύλιγμα κάθε μέσου. Πράγμα που σημαίνει ότι το «χονδρεμπόριο» ειδήσεων και η συνεπαγόμενη μείωση των ανταποκριτών σε μακρινά μέρη, πλήττουν τον πλουραλισμό της ενημέρωσης. Όλοι «ψωνίζουν» από το ίδιο «μαγαζί».

Στα «ντόπια προϊόντα» τώρα, πολλά θέματα βγαίνουν… «τηλεφωνικά» γιατί οι συντάκτες «το κάνουν και στο χώρο τους». Πόσοι δεν πάνε στις συνεντεύξεις τύπου μόνο στο τέλος για να πάρουν τα «καλούδια»; Πόσοι δεν αρκούνται στα δελτία τύπου; Πόσοι δεν κάνουν τραστ που καλύπτουν εκ περιτροπής ένα θέμα συμφωνώντας εκ των προτέρων για την είδηση; Πόσοι δεν πωλούν εκδούλευση σε οργανισμούς των οποίων το γραφείο τύπου κρατούν ως δεύτερη (ή μάλλον ως κύρια) δουλειά; Κοινότοπες διαπιστώσεις

Έστω κι έτσι, παραμένουμε στη φάση κατά την οποία οι ειδήσεις σπανίζουν αλλά κι εκείνοι που τις διαβάζουν ή έστω τις ακούνε στο ραδιόφωνο, σπανίζουν ακόμη περισσότερο…

Το μεγαλύτερο ενημερωτικό ραδιόφωνο το ακούνε σήμερα λιγότεροι από 2 στους 10. Άλλα δυο ακούγονται από 4 στους 100. Οι αθλητικές εφημερίδες πουλάνε περισσότερα φύλλα από τις πολιτικές. Όσο για τα bloggs, ακόμα και τα δημοσιογραφικά, μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι φέρνουν την ανατροπή στις ειδήσεις; Τα πιο πολλά αρκούνται σε καταγγελίες υπό τη σκέπη της ανωνυμίας. Την είδηση την περιμένουν από τους άλλους. Κι οι άλλοι το ίδιο…

Κι όλοι μαζί, εντός κι εκτός δικτύων, μηρυκάζουμε απόψεις επί παντός επιστητού.

Σχολιάζουμε αυτούς που σχολιάζουν αυτά που κάποιος ισχυρίζεται ότι συμβαίνουν. Ξεχνάμε αυτούς που τα βιώνουν και δίνουν έστω κατά λάθος τη ζωή τους μήπως κι ενδιαφερθούμε να μάθουμε τι γίνεται στον κόσμο.

Οικτίρουμε τα χάλια της ενημέρωσης την οποία εμείς απαξιώνουμε. Και, φυσικά, θεωρούμε ότι η γνώμη μας πρέπει να γίνει… η «κοινή γνώμη».

Υπάρχει όμως κι αυτή η φλεγματική βρετανική παροιμία με τις γνώμες που όλοι έχουν από μία. Ας κοιτάμε λίγο και τι βγαίνει όταν τη λέμε. Πρώτη απ’ όλους η γράφουσα…