NYLON

Τα τηλεκανάλια μας έχουν αρχίσει να παίζουν έντονα το πρόβλημα της εγκληματικότητας στην Αθήνα και τις άλλες περιοχές της Ελλάδας. Κάτι ανάλογο είχε συμβεί και στα μέσα της δεκαετίας του ’90 μετά τη μαζική είσοδο των οικονομικών μεταναστών στη χώρα μας. Δεν ξέρω αν πραγματικά τα στατιστικά δείχνουν το τελευταίο διάστημα αυξημένη εγκληματικότητα ή αν τα κανάλια δημιουργούν θέματα ανύπαρκτα (παλιοί μάστορες σε αυτό) εκεί που δεν έχουν τι να παίξουν.

Όλοι ψάχνουν τη λύση του προβλήματος στην “αστυνόμευση”. Διαμαρτύρονται ότι η αστυνομία δεν κυνηγά τους εγκληματίες, και με λίγα λόγια πρέπει να σφίξουν τα λουριά.

Η κουβέντα μου θύμισε ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο που διάβασα πριν λίγο καιρό. Ο George Kelling πριν από οχτώ χρόνια διετύπωσε στο βιβλίο του Fixing Broken Windows τη θεωρία των Σπασμένων Παραθύρων. Η θεωρία λανσαρίστηκε σαν μια εναλλακτική πρόταση στο πρόβλημα της εγκληματικότητας των πόλεων. Και αποδείχτηκε εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και πολύ αποτελεσματική.

Η ιδέα με λίγα λόγια: Η πιο επιτυχημένη στρατηγική για να λύσουμε το πρόβλημα της εγκληματικότητας είναι να λύνουμε τα προβλήματα όταν ακόμα είναι πολύ μικρά – αντί να εστιάζουμε τις προσπάθειές μας στα μεγάλα.

Σκεφτείτε ένα κτίριο με λίγα σπασμένα παράθυρα. Αν δεν φτιαχτούν γρήγορα, οι βάνδαλοι (που υπάρχουν παντού) θα πιστέψουν ότι κανείς δεν νοιάζεται. Και θα σπάσουν κι άλλα. Κάποια στιγμή θα μπουν μέσα στο κτίριο, και αν δεν υπάρχει κανείς θα το καταλάβουν. Πιθανότατα θα το κάνουν άντρο εξόρμησης για να διευρύνουν τη δράση τους, ίσως να του βάλουν και φωτιά.

Ή σκεφτείτε ένα πεζοδρόμιο. Σε μια γωνιά του μαζεύονται λίγα σκουπίδια. Κανείς δεν τα μαζεύει, και τα σκουπίδια αρχίζουν να γίνονται όλο και περισσότερα. Κάποια στιγμή η γωνιά γίνεται σκουπιδότοπος που ο καθένας πετάει τις σακούλες του. Σε λίγο μαζεύονται σκύλοι και γάτες για φαγητό, και λίγο αργότερα αρχίσουν να ψάχνουν το χώρο και κάποιοι άστεγοι. Και όλα αυτά επειδή κανείς δεν βρέθηκε να μαζέψει τα πρώτα λίγα σκουπίδια.

Η λύση στο πρόβλημα φαίνεται απλή. Φτιάχνεις γρήγορα τα πρώτα παράθυρα που σπάνε στο κτίριο, και η λογική λέει ότι οι βάνδαλοι δεν θα δοκιμάσουν να ξανασπάσουν. Ακόμα κι αν δοκιμάσουν όμως, αν ξαναφτιάξεις τα επόμενα σπασμένα παράθυρα, γρήγορα θα απογοητευτούν. Καθαρίζεις καθημερινά και με επιμέλεια τα πεζοδρόμιά σου και ο κόσμος προσέχει που πετάει τα απορρίματά του.

Η επιβεβαίωση αυτής της θεωρίας φαίνεται πεντκάθαρα στα Μέσα Σταθεράς Τροχιάς στην Αθήνα. Κάντε μια βόλτα με το Μετρό στη διαδρομή Πλακεντία – Σύνταγμα, και μετά κάντε μια διαδρομή με τον Ηλεκτρικό στο δρομολόγιο Πειραιάς – Ομόνοια. Πόσο διαφορετική είναι η συμπεριφορά των ανθρώπων? Πρόκειται για τους ίδιους ανθρώπους της ιίδιας πόλης. Πόσο διαφορετικά είναι τα συναισθήματα αλλά και η προσοχή που δείχνετε εσείς οι ίδιοι?

Είστε ακριβώς θύματα των σπασμένων παραθύρων. Κάτι μέσα σας λέει ότι το μέρος (ο Ηλεκτρικός) δεν εξίζει το σεβασμό σας, αντίθετα με το Μετρό που τον απαιτεί και τον κερδίζει.

Πίσω στο βιβλίο. Αναφέρει πολλά ενδιαφέροντα παραδείγματα του πως η αστυνομία σε πόλεις της Αμερικής κατάφερε να μειώσει σε εντυπωσιακά επίπεδα την εγκληματικότητα. Οι παλιότεροι θα θυμάστε τη φήμη της Νέας Υόρκης στην εγκληματικότητα – ειδικά στο Χάρλεμ. Τα χρόνια της Δημαρχίας του Rudy Giuliani τη δεκαετία του ’90 η εγκληματικότητα έπεσε κατακόρυφα, και αυτό χάρη στην εφαρμογή αυτής της θεωρίας την οποία ο Giuliani ασπάστηκε και στην οποία οφείλει τη μετέπειτα φήμη του.

Τις πρώτες μέρες της Δημαρχίας του ο Giuliani διόρισε ως αρχηγό της αστυνομίας της ΝΥ τον William J. Bratton ο οποίος δήλωνε “πνευματικό παιδί” του George Kelling (Ο Kelling είχε πρωτοδιατυπώσει τη θεωρία των Σπασμένων Παραθύρων από το 1984, αλλά μόλις το 1998 την εξέδωσε σε βιβλίο μετά την επιτυχημένη εφαρμογή της). O Bratton προσέλαβε αμέσως 5.000 νέους, καλά εκπαιδευμένους αστυνομικούς.

Μέσα σε λίγους μήνες ξεκαθάρισαν ένα αρχείο με 5.000 εντάλματα που εκκρεμούσαν. Η έμφαση του Bratton (με τη υποστήριξη του Giuliani) ήταν στην αντιμετώπιση των μικρών αδικημάτων – κυρίως αυτά που συνέβαιναν στον υπόγειο σιδηρόδρομο. Κυνηγούσαν ανελέητα τους μεθυσμένους, αυτούς που ουρούσαν δημόσια, τους -ιδιαίτερα πιεστικούς- ζητιάνους των δρόμων (κυρίως αυτούς που περίμεναν στα φανάρια), αλλά και αυτούς που δεν πλήρωναν εισιτήριο στο μετρό.

Τις πρώτες μέρες της δημαρχίας του υπέστη σκληρή κριτική γιατί έδινε έμφαση στα μικροαδικήματα ενώ “άφηνε τους εγκληματίες ατιμώρητους”. Μέσα σε ελάχιστα όμως χρόνια, οι δείκτες εγκληματικότας -μεγάλων εγκλημάτων και μικρών αδικημάτων- έπεσαν κατακόρυφα. Συνέχισαν να πέφτουν τα επόμενα 10 χρόνια.

Το ερώτημα είναι: ποιά είναι τα Σπασμένα Παράθυρα που υπάρχουν γύρω μας και θα μπορούσαμε να φτιάξουμε για να έχουμε λιγότερη εγκληματικότητα, αλλά και καλύτερη κοινωνία? Είναι ο βρώμικος Ηλεκτρικός? Και βέβαια είναι. Είναι οι βρώμικες γειτονιές και τα προάστια της Αθήνας? Φυσικότατα.

Είναι όμως κι άλλα.

- Είναι οι σκυλοκαυγάδες στα παράθυρα αυτών που θέλουν να μας “ενημερώνουν”.
- Είναι η πλήρης κυριαρχία του προτύπου του ξέκωλου στα Μέσα Μαζικής “Ενημέρωσης”.
- Είναι ο Γιοσάκης και η Μπουρμπούλια.
- Είναι ο γείτονας τελωνειακός υπάλληλος που μετακομίζει στην Εκάλη – τέλειωσε το χτίσιμο.
- Είναι τα 15.000 (κρατικά) Ευρώ την ημέρα της Δρούζα.
- Είναι ο Δημόσιος υπάλληλος που αδιαφορεί αν ταλαιπωρούμαστε – ενώ θα μπορούσε να βοηθήσει με λίγη παραπάνω προσπάθεια.
- Είναι ο ταξιτζής που καπνίζει, ακούει Ντέρτι FM δυνατά και μας κλέβει στο ταξίμετρο.
- Είναι η διαβεβαίωση της Τροχαίας ότι “οι έλεγχοι την περίοδο των Χριστουγένων θα είναι αυστηροί” – άρα εκτός εορτών μπορούμε να νιώθουμε “ασφαλείς”.

είναι, είναι είναι…

Ξέρω, πολλά από αυτά δεν είναι τα “μικρά εγκλήματα” της θεωρίας του Kelling. Όμως εμείς έχουμε μια ιδιαιτερότητα σε σχέση με την Αμερική. Έχουμε ένα πολυπλόκαμο, τεράστιο, διεφθαρμένο, καθυστερημένο δημόσιο τομέα. Με τον οποίο, αν δεν λύσουμε τις διαφορές μας, δεν πρόκειται να αλλάξουμε την εδραιωμένη αντίληψη σε πολλούς ότι “πρέπει κι εμείς να τα αρπάξουμε”.

Έχουμε δρόμο. Αλλά μπορούμε να αρχίσουμε και από τα μικρά. Όπως, να γίνουμε πιο ενεργοί bloggers. Και να γράφουμε για αυτά που δεν μας αρέσουν. Ίσως να φτιάξουμε και το Price Index που μας πρότεινε ο Χρήστος Μιχαηλίδης.

Δεν είν’ κακή ιδέα…