NYLON

(Αφιερωμένο σε ένα φίλο μου που ξέρω ότι ονερεύεται να δημιουργήσει ένα γνήσιο Τρίτο Χώρο)

Το 1989 κυκλοφόρησε ένα βιβλίο με τίτλο “The Great Good Place“. Συγγραφέας του ο κοινωνιολόγος Ray Oldenburg. Yποστηρίζει ότι οι Τρίτοι Χώροι, ημιδημόσιοι χώροι όπου οι άνθρωποι εθελοντικά μαζεύονται πέρα από την οικειότητα του σπιτιού (Πρώτος Χώρος) και της εργασίας (Δεύτερος Χώρος), είναι η καρδιά της ζωντανής κοινωνίας, και η βάση της δημοκρατίας.

Μιλάμε για την καφετέρια στη γωνία ή το μπαράκι της γειτονιάς, ή το καφενείο. Στις 2 δεκαετίες που πέρασαν, το μήνυμα του Oldenburg πέρασε στην αγορά. Οι Τρίτοι Χώροι άρχισαν να αναγενούνται στο Δυτικό κόσμο, αλλά με ένα ύφος διαφορετικό από αυτό που ευαγγελιζόταν ο Oldenburg. Διαβλέποντας τις ευκαιρίες, πολλές επιχειρήσεις αγκάλιασαν την ιδέα. Νέοι Τρίτοι Χώροι άρχισαν να εμφανίζονται αναδεικνύοντας ένα διαφορετικό brand. Καφετέριες μεταλλαγμένες σε γκαλερί, τρέντυ καταστήματα μετατρέπονταν σε μουσεία, και εμπορικά κέντρα αναγενιούνταν από σημεία πωλήσεων σε χώρους κοινωνικότητας.

Επιπλέον, επιχειρήσεις όπως η Starbucks υιοθετούσαν ανοιχτά το μοντέλο του “Τρίτου Χώρου” σαν σημαντικό μέρος του brand τους. Επειδή όμως όλες αυτές οι επιχειρήσεις στηρίζονται στο χρήμα, η όλη εμπειρία ήταν από την αρχή σχεδιασμένη έτσι ώστε, αφού νιώσεις γρήγορα άνετα με το χώρο, σύντομα να θέλεις να αγοράσεις ή καταναλώσεις και κάτι. Οι νέοι αυτοί Τρίτοι Χώροι, κάτω από την εταιρική ματιά, επιτυγχάνουν να δώσουν την αίσθηση ενός γνήσιου Τρίτου Χώρου αλλά παραμελούν την ευθύνη του χτισίματος μιας κοινότητας ανθρώπων ή τη δημιουργία σχέσεων μεταξύ τους.

Οι πραγματικοί Τρίτοι Χώροι προσφέρουν ένα ασφαλές καταφύγιο στις κοινότητες των ανθρώπων ώστε να αναπτυχθούν. Δρουν σαν καταλύτες για νέες επαφές, γνωριμίες, και αλληλεπίδραση. Ο Oldenburg γράφει ότι σε ένα υγιή Τρίτο Χώρο, ένας νεοεισερχόμενος νιώθει σαν στο σπίτι του, και γρήγορα βρίσκει τον εαυτό του να συμμετέχει σε ενδιαφέρουσες συζητήσεις με άλλους. Πραγματικοί Τρίτοι Χώροι προσφέρουν μια χαλαρή, άνετη, και χωρίς περιορισμούς μίξη ηλικιών, τάξεων και φύλων. Αυτή η μίξη είναι η καρδιά των υγιών κοινοτήτων.

Τα νεανικά μου χρόνια ξοδεύτηκαν (κυρίως τη δεκαετία του ’80) μέσα σε μια πόλη από την οποία έλειπαν παντελώς οι τοπικές κοινότητες. Ήταν η εποχή της κυριαχίας των εργολάβων και της κακογουστιάς. Τα τελευταία χρόνια, βλέπω να αναπτύσσονται και στην πόλη μου χώροι βασισμένοι στην ποικιλία και τη δημιουργικότητα. Είναι λίγες οι φορές που μπορώ πλέον να τους απολαύσω, αλλά τουλάχιστον ξέρω ότι κάτι καλό γίνεται.

Είναι όμως ακόμα ημιτελές. Λείπει η αίσθηση της κοινότητας, της βασισμένης στο χώρο. Οι πρώτες δημιουργικές κοινότητες που έχουν αρχίσει να δημιουργούν οι Έληνες είναι οι διαδικτυακές. Μέσα από αυτές έχει ξεπηδήσει και το Opencoffee club, μια περιστασιακή προσπάθεια για δημιουργία ενός Τρίτου Χώρου, πολύ πρωτόλειου όμως, με βασικά μειονεκτήματα: είναι θεματικός (άρα αποκλείει ανθρώπους με άλλα ενδιαφέροντα), και είναι λειτουργικός μόνο μία φορά το μήνα.

Πολλοί έχουν γράψει ότι οι πλατείες της Ρώμης θυμίζουν πολύ τους Τρίτους Χώρους έτσι όπως τους έχουν περιγράψει ο Oldenburg αλλά και πολλοί άλλοι που έχουν γράψει για το θέμα. Από όσα θυμάμαι από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 που την επισκέφθηκα νομίζω ότι είναι έτσι. Οι κάτοικοι της πόλης έχουν μια έμφυτη αίσθηση του δημόσιου χώρου, και της σημασίας που έχει η κοινότητα γύρω από αυτόν. Δεν υπάρχει η πίεση να καταναλώσεις κάτι, να ξοδέψεις λεφτά, και είναι εύκολο να μιλήσεις με ξένους, να κάνεις φίλους, κλπ.

Η Αθήνα είναι μια πόλη ιδανική να αναπτύξει τέτοιους Τρίτους Χώρους. Θεωρητικά, δεν της λείπει τίποτα σε σχέση με τη Ρώμη. Ή μήπως λείπει….

Υπάρχει ένα επιπλέον ερώτημα που αφορά σε εμάς, τους ανθρώπους των Social Media και της Τεχνολογίας. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την Τεχνολογική Καινοτομία για να δημιουργήσουμε, αναπτύξουμε και εκδημοκρατίσουμε τους Τρίτους Χώρους? Μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα ψηφιακό υπόστρωμα ισότητας και ανοιχτής επικοινωνίας πάνω στο οποίο θα αναπτυχθεί η κοινότητα στους Τρίτους Χώρους?

Εγώ νομίζω ναι.