Το παρακάτω άρθρο ανήκει στην Μπέττυ Τσακαρέστου, επίκουρη καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Ειναι το πρώτο μιας σειράς από κείμενα με τα οποία θα συνεισφέρει στη θεματολογία του blog nylon.gr. Την ευχαριστώ για τη συνεισφορά της, και είμαι σίγουρος ότι θα τα βρείτε τόσο ενδιαφέροντα όσο πιστεύω κι εγώ ότι θα είναι.
Οσοι προβληματιζόμαστε αν η επιτυχημένη καμπάνια 2.0 του Ομπάμα θα δώσει και το στίγμα της διακυβέρνησης του, σε περίπτωση εκλογής του τον Νοέμβριο, ίσως, δεν θα χρειαστεί να περιμένουμε ως τότε για να κάνουμε μια πρώτη εκτίμηση. Δεν έχουμε παρά να σκεφτούμε τί μπορεί να σημαίνει η πρόσφατη δικτυακή κινητοποίηση εναντίον του, χιλιάδων υποστηρικτών του αλλά και η δική του απάντηση. Τί συνέβη;
Η απόφαση του Ομπάμα, να αθετήσει τη δέσμευση του και να υποστηρίξει την ανανέωση της Foreign Intelligence Surveillance Act (FISA) η οποία παρέχει αναδρομική νομική ασυλία σε εταιρίες τηλεπικοινωνίας που υπέκλεπταν τηλεφωνικές συνομιλίες πολιτών, χωρίς την έκδοση δικαστικών ενταλμάτων, έχει ξεσηκώσει θυελλώδεις αντιδράσεις. Σε δημοσίευμα τους οι New York Times αναφέρουν οτι περισσότεροι από 7.000 υποστηρικτές του Ομπάμα οργανώνουν την αντίθεση τους στην απόφαση του αυτή στο ίδιο το web site της προεκλογικής του καμπάνιας, το My.BarackObama.com, και τα blogs. Πιέzουν να αναθεωρήσει την απόφαση του μέχρι την προσεχή Τρίτη που γίνεται και η ψηφοφορία στη Γερουσία. Ηδη, η ομάδα των διαμαρτυρόμενων οπαδών έχει διπλασιαστεί, φτάνοντας τα 14.000 μέλη.
Η προσπάθεια του Ομπάμα είτε να προσεγγίσει τους κεντρώους ψηφοφόρους ή να αποφύγει, μάλλον μάταια, τηλεοπτικές διαφημίσεις να τον κατηγορούν οτι αφήνει τη χώρα έρμαιο των τρομοκρατών, τον οδήγησαν σε έναν πολιτικό συμβιβασμό, που τον φέρνει σε ρήξη με τις ευρείες ομάδες πολιτών που του έδωσαν το χρίσμα. Αυτοί οι ίδιοι πολίτες, bloggers, σχολιαστές , ακτιβιστές και κύριοι χρηματοδότες του, τον εγκαλούν. Του ζητούν να λογοδοτήσει. Του ζητούν να μείνει πιστός στις πολιτικές δεσμεύσεις του. Αρκετοί υποστηρικτές του σκέφτονται να σταματήσουν τη χρηματοδότηση τους για να καταστήσουν και πιο αποτελεσματική την πίεση τους. Ανάμεσα τους και ο Markos Moulitsas του Daily Kos.
Ο Ομπάμα απάντησε στις κριτικές. Μέσα απο τα blogs, εκεί όπου διατυπώθηκαν οι διαφωνίες και οι πολεμικές. Παρουσίασε το σκεπτικό της απόφασης του, αναγνώρισε οτι έκανε έναν συμβιβασμό και παρέμεινε ανοιχτός στην κριτική και τη διαφωνία. Συνοψίζω την απάντηση του:
Ηταν ένας αναγκαίος συμβιβασμός. Αυτός ο νόμος είναι καλύτερος απο τον Πατιρωτικό Νόμο. Οταν εκλεγώ θα αναθεωρήσω ολα τα προγράμματα επιτήρησης και θα πάρω μέτρα για την προστασία των πολιτικών ελευθεριών αλλά και ενάντια στις καταχρήσεις της εκτελεστικής εξουσίας. Χάρη στον ακτιβισμό σας, έχουμε ένα καλύτερο νομοθέτημα απο το προηγούμενο. Υπόσχομαι να ακούω προσεχτικά τις προτάσεις και τις αντίθετες γνώμες σας. Δεν υπόσχομαι όμως να συμφωνώ μαζί σας σε κάθε θέμα. Στο θέμα της FISA διαφωνούμε. Δεν υπάρχει δημοκρατία χωρίς ισχυρές διαφωνίες. Συμφωνούμε σε περισσότερα απο όσα διαφωνούμε. Σας ζητώ να παίξετε το ρόλο σας στη διαμόρφωση του μέλλοντος της χώρας.
Αυτή η πρώτη αναμέτρηση του Ομπάμα με τους δικτυακούς υποστηρικτές του στο θέμα της νομοθεσίας για τις τηλεφωνικές υποκλοπές-θέμα σοβαρό για τις δημοκρατικές ελευθερίες και τα ατομικά δικαιώματα- μας δίνει τα πρώτα δείγματα της δυναμικής που δημιούργησε το επιτυχημένο πείραμα της καμπάνιας του στο διαδίκτυο.
Είναι πρωτόγνωρο να δημιουργείται μια πλατφόρμα για να κινητοποιήσει υποστηρικτές σε μια πολιτική καμπάνια και η ίδια αυτή πλατφόρμα να χρησιμοποιείται ως πεδίο διαμαρτυρίας ενάντια σε μια πολιτική θέση του υποψηφίου. Ο Ομπάμα άφησε αυτή τη δυνατότητα ανοιχτή. Σαφώς είναι νωρίς ακόμα να οδηγηθούμε σε συμπεράσματα για το πως θα διαχειριστεί στο μέλλον αντίστοιχα εγχειρήματα. Είναι όμως σαφές οτι παρατηρούμε μια ευρύτερη πολιτική μεταβολή. Το ισχύον ιεραρχικό μοντέλο διακυβέρνησης θα δέχεται συνεχώς πιέσεις για άνοιγμα προς τους πολίτες. Οπως σημείωνε ο Matt Leighninger σε ανοιχτή επιστολή του προς τους συμμετέχοντες στο Personal Democracy Forum:
Οι πολίτες μπορεί να έχουν λιγότερο διαθέσιμο χρόνο για συμμετοχή στη δημόσια ζωή, αλλά έχουν να συνεισφέρουν περισσότερη γνώση και δεξιότητες στην επίλυση δημόσιων προβλημάτων…Συνολικά, οι πολίτες του 21 ου αιώνα, περισσότερο απο κάθε άλλη εποχή, φαίνεται να είναι πιο ικανοί στο να ασκούν την διακυβέρνηση από το να κυβερνώνται.
Οι πολίτες και bloggers υποστηρικτές του Ομπάμα έδειξαν οτι δεν είναι απλώς οπαδοί, που σε κάθε περίπτωση επικροτούν τον ηγέτη τους. Δέχτηκαν να μεταφέρουν το μήνυμα του Ομπάμα, δικτυώθηκαν και τον χρηματοδοτούν, υπο τον όρο οτι ισχύει η αρχική του δέσμευση. Να είναι συνεπής, ανοιχτός στο διάλογο, να ακούει και να μπορεί να ενσωματώνει στις πολιτικές του θέσεις και αποφάσεις τις γνώμες και τις προτάσεις που έρχονται απο «τα κάτω».
Ο ακτιβισμός και η ηχηρή διαφωνία τους για την ανανέωση της FISA, και μάλιστα μέσα στην προεκλογική περίοδο, λειτούργησε ώς πίεση ώστε να υπάρξει δημόσια λογοδοσία από τον Ομπάμα. Αυτή η online διαμρτυρία, είναι και ένα ακόνισμα των δεξιοτήτων των πολιτών στη συμμετοχή τους σε μια πιο ανοιχτή διακυβέρνηση, το μοντέλο της οποίας τώρα αρχίζουμε να το διαμορφώνουμε.
Μια διακυβέρνηση 2.0 θέτει πρώτα από όλα ένα διαφορετικό μοντέλο νομής και διαχείρισης της εξουσίας. Ο συνεχής διάλογος, η διαβούλευση, το μοίρασμα και η αναμέτρηση ιδέων, θέσεων προτάσεων, μέσα απο το διαδίκτυο, όλα είναι πολύ σημαντικά. Ομως, δεν αρκούν. Είναι το πρώτο βήμα. Η διακυβέρνηση 2.0 αφορά κυρίως στη δυνατότητα των πολιτών να επηρρεάζουν μέσα απο τις πλατφόρμες και τα εργαλεία κοινωνικής δικτύωσης, την πολιτική ατζέντα, τη διαμόρφωση πολιτικών θέσεων, την χάραξη πολιτικών, τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Σημαίνει λογοδοσία και έλεγχο των πολιτικών και των αρχών. Διαφάνεια στα οικονομικά. Πρόσβαση των πολιτών σε δημόσια στοιχεία ή σε προσωπικά τους δεδομένα. Σημαίνει επίσης δουλειά για τους ίδους τους πολίτες.
Οι προσδοκίες για μια Διακυβέρνηση 2.0 είναι αυξημένες. Οχι μόνο στις ΗΠΑ. Οι εξελίξεις μας αφορούν όλους. Παρόλο που στην Ελλάδα δεν έχουμε δει ούτε ψήγματα της νέου τύπου πολιτικής καμπάνιας, όπως την περιγράψαμε στο PublicBrainLab #5, έχουμε τις πρώτες προσπάθειες εισόδου στα wikipolitics από τα δύο μεγάλα κόμματα κυρίως. Στα πρώτα της βήματα ακόμα η προσπάθεια για πολιτικό blogging και δικτυακή πολιτική, αναπαράγει τις αδυναμίες και την κουλτούρα της πολιτικής αντιπαράθεσης στα τηλεοπτικά παράθυρα ή στο κοινοβούλιο.
Η παρουσία και οι παρεμβάσεις των πολιτικών bloggers τις περισσότερες φορές αποπνέουν την κομματική ρητορεία, σε περιεχόμενο και ύφος. Λόγος επι της ουσίας «κλειστός», που δεν προσκαλεί σε συζήτηση, που δεν τολμά να αμφισβητήσει την κομματική «γραμμή» και τις αποφάσεις. Αντι για συζήτηση και «μοίρασμα» έχουμε παιχνίδι άμυνας των «πάγιων θέσεων».
Τί περιμένω: να λειτουργήσουν ως μοχλός πίεσης για διαφάνεια και δημόσιας λογοδοσίας των πολιτικών, των κυβερνήσεων και των κομμάτων. Να προκαλέσουν παραγωγικές δικτυακές συζητήσεις σε μικρές ή μεγαλύτερες ομάδες, πάνω σε συγκεκριμένα ζητήματα, να αναδείξουν νέες ιδέες, και κυρίως να μετατρέψουν μέσα απο τις δικτυακές πλατφόρμες, τις ιδέες και τις προτάσεις σε πράξη και δράση. Περιμένω επίσης, να μην σπαταλήσουν τη δυνατότητα για άνοιγμα και συμμετοχή στην πολιτική ζωή όλο και περισσότερων πολιτών, στη δημιουργία άλλης μιας κλειστής κάστας με τεχνολγογικές δεξιότητες που θα μιλά για λογαριασμό των πολιτών.
July 6th, 2008 at 5:17 pm
Ενδιαφέρουσα σύνοψη. Δεν είχα παρακολουθήσει την ιστορία Obama/FISA
July 6th, 2008 at 7:55 pm
Αγαπητή Μπέτυ, επικροτώ την απόφαση του nylon να διευρύνει το βήμα του και με άλλους σχολιαστές, οι οποίοι διαθέτουν ποιότητα παραγόμενου περιεχομένου και καλωσορίζουν τον διάλογο.
Ως προς το άρθρο, με καλύπτει η ανάλυση του δευτερογενούς φαινομένου του “φαινομένου” Obama.
Ένα σχόλιο που έχω για τους δικούς μας πολιτικούς είναι ότι υπό τις παρούσες συνθήκες είναι δύσκολη για αυτούς η υιοθέτηση της φιλοσοφίας και του μοντέλου Obama, γιατί δεν διαθέτουν την κουλτούρα, την εξοικείωση, το θάρρος και εν πολλοίς την ανάγκη να το εφαρμόσουν. Πιθανολογώ όμως ότι θα σπεύσουν να πειραματιστούν άτσαλα την τελευταία στιγμή, πριν ή μετά τις επόμενες εκλογές, αντιμετωπίζοντας το πρόβλημα της ανατροπής του δικομματισμού και της ανάγκης “στήριξης 2.0″ στις εναλλακτικές τους λύσεις (εννοείται ότι υποστηρίζουμε τους ελάχιστους που τολμούν και δοκιμάζουν ειλικρινή ανοικτό διάλογο με την κοινωνία, από όπου και αν προέρχονται).
Το συμπέρασμα όμως που θέλω να τονίσω, θέτοντας το ως κέντρο βάρους του άρθρου σου, είναι το εξής:
Ο νέος ηγέτης του σήμερα, με προϋπόθεση ότι ο πολιτικός του λόγος έχει αξιοπιστία, σωστή φόρμα και σωστό περιεχόμενο, μπορεί πράγματι να ζητήσει “στήριξη 2.0″ από τους ενεργούς πολίτες. Η στήριξη αυτή μπορεί να είναι σαρωτική, γιατί όταν ο πολιτικός απευθύνεται στην “κοινότητα” και μέσα από αυτή στην συλλογική ευφυΐα, αποδίδει στα άτομα που την απαρτίζουν τον σεβασμό, την αναγνώριση και την δυνατότητα πραγματικής “Δημοκρατίας”, η ουσία των οποίων απουσιάζει πλήρως από τις ηγεσίες του κόσμου.
Όμως το “μαχαίρι” κόβει και από τις δυο πλευρές. Αν έρθει η στιγμή για τον ηγέτη να βάλει πονηρά ή εκ των υστέρων στη εξίσωση του και τα αιτήματα των επιχειρηματικών, ολιγοπωλιακών, στρατιωτικών, πετρελαϊκών και άλλων τέτοιων συμφερόντων, τότε το μέγεθος, η σφοδρότητα και το αποτέλεσμα της “στήριξης 2.0″ που είχε εξασφαλίσει από την κοινότητα και την συλλογική ευφυΐα των πολιτών… αντιστρέφονται!
Ας το έχουν στο μυαλό τους οι τρέχοντες και οι επίδοξοι ηγέτες, στην πολιτική αλλά και σε όλους τους χώρους, πριν δοκιμάσουν την τύχη τους…
July 7th, 2008 at 1:08 am
Vive Μπέττυ Τσακαρέστου!
Για μερικές από τις πιο δημιουργικές στιγμές στα 4 χρόνια του ΕΜΜΕ.
Σ.
July 7th, 2008 at 1:24 am
@fbobolas:Ευχαριστώ για το καλωσόρισμα. Ισως, πράγματι, οι πρώτες δοκιμές πολιτικής καμπάνιας 2.0 στη χώρα μας να έχουν “άτσαλο” χαρακτήρα. Το σημαντικό είναι να περάσουμε στην 2.0 εποχή. Πιστεύω οτι και σε μας, η κινητικότητα που παρατηρούμε στην ανάπτυξη των social media και της κοινωνικής δικτύωσης, θα μεταμορφώσει τα προσεχή χρόνια την πολιτική συζήτηση, την πολιτική επικοινωνία και την ίδια τη διακυβέρνηση.
July 7th, 2008 at 9:28 am
Όσο εγώ προσπαθώ να περιποιηθώ τα στρεσαρισμένα από το κάμα φυτά μου, εσύ, Μπέτυ μου, τρέχεις με τα χίλια. Μαζί με κάμποσους άλλους “ομοϊδεάτες” που η (απολαυστική) δουλειά τους είναι πλέον να ενημερώνονται και να ενημερώνουν για τα κοινού ενδιαφέροντος πράγματα που συμβαίνουν γύρω μας. Δε μπορεί, κάτι ωραίο θα προκύψει από αυτήν την ευγενική ασχολία/σχόλη.
July 7th, 2008 at 11:31 am
Μπέττυ,
σε ευχαριστούμε για το πολύ έυστοχο σχόλιο το οποίο προκαλεί σίγουρα δημιουργικούς προβληματισμούς σε όλους εμάς που αναζητούμε κάτι νέο από την πολιτική σκηνή. Εύχομαι να προκαλέσει δημιουργικούς προβληματισμούς και σε αυτούς που τώρα πρωταγωνιστούν ή μάλλον προσπαθούν να παραμείνουν ζωντανοί στο πολιτικό προσκήνιο της χώρας μας.
July 7th, 2008 at 3:23 pm
“…και κυρίως να μετατρέψουν μέσα απο τις δικτυακές πλατφόρμες, τις ιδέες και τις προτάσεις σε πράξη και δράση…”
Μπετυ, εξαιρετικο το κειμενο, η πιο πανω φραση ομως κατα τη γνωμη μου ειναι το κλειδι, ο αγνωστος χ. Πως μπορει να συμβει αυτο αποτελεσματικα και γρηγορα? Εδω πρεπει να εστιαστει η περαιτερω κουβεντα, στις αρχες ολοι συμφωνουμε.
July 9th, 2008 at 7:47 pm
Αγαπητή Κυρία Τσακαρέστου,
Χαίρομαι πάρα πολύ που επιτέλους ξεκινά μια σωστή πρωτοβουλία στη χώρα μας για να συζητηθούν οι συνέπειες της αλληλεπίδρασης των νέων πληροφοριακών και επικοινωνιακών τεχνολογιών με την πολιτική και την κοινωνία των πολιτών.
Αναφορικά με το παρόν άρθρο σας, θα ήθελα-πρώτα από όλα- να σας συγχαρώ για την προσπάθεια σας και να σας εκφράσω την επιδοκιμασία μου. Ωστόσο, έχω μια μια διαφωνία σχετικά τον προσδιορισμό της “διακυβέρνησης 2.0″.
Βάσει της μέχρι τώρα υπάρχουσας βιβλιογραφίας και εμπειρίας, η ηλεκτρονική διακυβέρνηση, κατά την άποψη μου, έχει να κάνει με τη μεταφορά των κρατικών και κυβερνητικών υπηρεσιών και αρχών στον εικονικά δικτυωμένο χώρο ανοίγοντας, παράλληλα, νέους διαύλους επικοινωνίας από και προς τους πολίτες και τον επιχειρηματικό κόσμο. Με άλλα λόγια, αντιλαμβάνομαι τον όρο σε πιο στενά, γραφειοκρατικά πλαίσια.
Προσωπικά, θεωρώ ότι αυτό που περιγράφετε ότι συνέβη στην περίπτωση Ομπάμα εντοπίζεται στη σύζευξη της ηλεκτρονικής δημοκρατίας και μεθόδου πολιτικής εκστρατείας. Βέβαια με την περαιτέρω σύγκλιση διαδικτύου και πολιτικής, ο όρος “διακυβέρνηση 2.0″ δύναται να χαρακτηρίσει περισσότερο ολιστικά τα αποτελέσματα της αναπτυσσόμενης και δυναμικής τούτης σχέσης.
Παρόλ’ αυτά πιστεύω ότι βρισκόμαστε μπροστά σε ένα νέο ερευνητικό πεδίο, του οποίου η θεωρία τώρα αναπτύσσεται και μπορούμε να εκμεταλλευτούμε αυτή τη χρονική συγκυρία για να τοποθετήθεί το σχετικό κομμάτι της ελληνικής ακαδημαϊκής κοινότητας στο επίκεντρο των εξελίξεων.
Σας ευχαριστώ.
July 9th, 2008 at 11:20 pm
@nuwanda: Πιστεύω οτι ήδη το εγχείρημα για μια netroots καμπάνια σε συνδυασμό με άλλες ενέργειες (όπως έχουν διατυπωθεί στα σχετικά σχόλια, στο διάλογο που άνοιξε στο Nylon) ώστε να έχουμε τα Δημόσια Δεδομένα διαθέσιμα στο διαδίκτυο είναι μιά πρώτη απάντηση για το πώς θα μετατρέψουμε τη δυναμική των ιδεών σε πράξη
@iliaskount: Ευχαριστώ πολύ για την τόσο θερμή υποδοχή του πρώτου μου κειμένου στο Nylon.
Ως προς τη διαφωνία που εκφράζετε σχετικά με τον προσδιορισμό της “διακυβέρνησης 2.0″. Γνωρίζω οτι οι μέχρι σήμερα βιβλιογραφικές αναφορές αλλά και οι εφαρμογές έχουν πιο στενό γραφειοκρατικό χαρακτήρα. Ωστόσο, σήμερα η συζήτηση για την διακυβέρνηση 2.0 διευρύνεται και ανοίγει στο πεδίο της διαμόρφωσης της πολιτικής ατζέντας, στην επιρροή της διαδικασίας λήψης πολιτικών αποφάσεων και κυρίως στη δημόσιας λογοδοσίας. Αυτό είναι το νέο στοιχείο που φέρνει η πολιτική καμπάνια 2.0 του Ομπάμα, και κυρίως η κινητοποίηση εναντίον της θέσης του για τη FISA μέσα απο την δική του δικτυακή πλατφόρμα. Αποτελεί επέκταση, ένα επόμενο βήμα “τη(ς) μεταφορά(ς) των κρατικών και κυβερνητικών υπηρεσιών και αρχών στον εικονικά δικτυωμένο χώρο ανοίγοντας, παράλληλα, νέους διαύλους επικοινωνίας από και προς τους πολίτες και τον επιχειρηματικό κόσμο”. Και θα συμφωνήσω μαζί σας, οτι μας οδηγεί σε μια πιο “ολιτιστική” προσέγγιση της διακυβέρνησης 2.0, προς μια δημοκρατία 2.0.
July 10th, 2008 at 12:21 am
@betty
Με αφορμή τη διπλωματική εργασία μου πάνω στο ζήτημα της επίδρασης του διαδικτύου στα κοινωνικά κινήματα, θα ήθελα να σας ρωτήσω τα εξής:
Πιστεύετε ότι η περαιτέρω εξάπλωση του διαδικτύου στην ελληνική κοινωνία, θα μπορούσε να ενδυναμώσει την εμπλοκή του μέσου πολίτη στις εκδηλώσεις της συλλογικής δράσης για τη διεκδίκηση κοινωνικοπολιτικών και οικονομικών αλλαγών; Θα μπορούσε η νέα ελληνική ψηφιακή γενιά να “σπάσει” τα δεσμά της απάθειας που διέπει την πλειοψηφία του ελληνικού πληθυσμού, ο οποίος θεωρεί πλέον τη διαφθορά και την αδιαφάνεια μέρος της πολιτικής ρουτίνας;
July 10th, 2008 at 2:33 pm
@iliaskount: Πιστεύω οτι η εξάπλωση της κοινωνικής δικτύωσης και της ψηφιακής κουλτούρας και στη χώρα μας είναι ένα δυνατό μίγμα ενδυνάμωσης της φωνής, της δημιουργικότητας και της αυτονομίας του κάθε ατόμου ξεχωριστά, του κάθε πολίτη, και παράλληλα, της ικανότητας μας να μοιραζόμαστε, να δημιουργούμε ευέλικτες πλατφόρμες συνεργασίας και αυτο-οργάνωσης για να επιλύουμε συνθέτα προβλήματα, να παράγουμε νέες ιδέες (πολιτικές, επιχειρηματικές, νέα γνώση…)Περιμένω να δούμε να αναδύονται νέες μορφές κοινής δράσης, ομάδες που θα παρεμβαίνουν ad hoc σε κρίσιμα ζητήματα (όπως ήταν αυτό της FISA) για να πετύχουν συγκεκριμμένους στόχους κάθε φορά. Δεν είναι απαραίτητο αυτές οισυνεργασίες να έχουν τα χαρακτηριστικά μιας σταθερής οργάνωσης (πχ ΜΚΟ). Εκτιμώ οτι τέτοιες ad hoc οριζόντιες δράσεις “από τα κάτω”, δημιουργούν νέους κανόνες, σπάνε την πολιτική “ρουτίνα” της εκ των άνω ασκούμενης πολιτικής- είτε αυτή προέρχεται απο μια κυβέρνηση, είτε απο κόμματα είτε από ΜΚΟ/ πολιτικές οργανώσεις. Επίσης, μια πολιτική 2.0 και μια διακυβέρνση 2.0 όπως την προσδιόρισα παραπάνω σπάει και τον “κανόνα” της αδιαφάνειας και επιβάλει τον κανόνονα της δημόσιας λογοδοσίας