Βρίσκω τον εαυτό μου να επανέρχεται συχνά – πυκνά στο κείμενο του Αρίστου Δοξιάδη “Νοικοκυραίοι, Ραντιέρηδες, Καιροσκόποι” (αναφέρθηκα σε αυτό πριν λίγο καιρό). Θεωρώ ότι είναι μια εξαιρετική ανάλυση του Ελληνικού προβλήματος, και μιας πιθανής λύσης του που θα στηρίζεται πάνω στις πραγματικότητες μας, και όχι σε (αριστερά – δεξιά) ιδεολογήματα.
Ξαναδιαβάζοντας το σήμερα (με αφορμή μια ενδιαφέρουσα συζήτηση που είχα) έπεσα στην απάντηση που έδωσε ο Αρίστος στα σχόλια των αναγνωστών, και ειδικότερα σε αυτή την αναφορά:
Νομίζω οτι δεν υπάρχει τόσο έλλειμμα ανθρώπινου κεφαλαίου, όσο κοινωνικού κεφαλαίου. Η καινοτομία συχνά προκύπτει από δικτύωση και άτυπη συνεργασία. Αυτά σαφώς μας λείπουν, και πρέπει να δούμε πως θα τα αναπτύξουμε.
Αυτή ακριβώς η σκέψη είναι που με απασχολεί εδώ και καιρό, μετά και από άλλα πράγματα που έχω διαβάσει. Είχα πάντα την πεποίθηση ότι οι μητροπόλεις που παρουσιάζουν ανάπτυξη σε ένα (ή περισσότερους) επαγγελματικό κλάδο, το κάνουν επειδή έχουν καταφέρει να έχουν υψηλό ποσοστό συγκέντρωσης ανθρώπων και στελεχών αυτού του κλάδου, σε σχετικά μικρή γεωγραφική επιφάνεια.
Η Silicon Valley, το Hollywood, το City του Λονδίνου, και άλλες αντίστοιχες περιοχές, έχουν ένα βασικό πλεονέκτημα: ότι άνθρωποι με τα παρόμοια επαγγελματικά χαρακτηριστικά, γνωσιακό και μορφωτικό επίπεδο, και προσδοκίες, συνεβρίσκονται πάρα πολύ συχνά (σε καθημερινή oυσιαστικά βάση) συζητώντας τις ιδέες τους, τον κλάδο τους, τις δουλειές τους.
Όταν κάποιος έχει τη δυνατότητα να συζητήσει τις ιδέες του με ανθρώπους που μπορούν να τις καταλάβουν και να συνεισφέρουν στην κουβέντα, ένα μόνο αποτέλεσμα προκύπτει: οι ιδέες του γίνονται καλύτερες. Συχνά νομίζουμε ότι το Facebook, το Twitter και η Google προήλθαν από μια στιγμή μαγικής έμπνευσης. Η αλήθεια όμως έιναι ότι ήταν το αποτέλεσμα ενός οικοσυστήματος που καλλιεργεί ιδέες, τις μεταλάσσει, τις εμπλουτίζει, μέχρι κάποιες από αυτές να αποδειχθούν σπουδαίες. Η επιτυχία των εταιρειών της Silicon Valley δεν οφείλεται στο ότι υπάρχουν τεράστια κεφάλαια πρόθυμα να χρηματοδοτήσουν τις ιδέες. Τα κεφάλαια είναι το αποτέλεσμα και όχι η αιτία της ανάπτυξης.
Το μεγάλο πρόβλημα για ένα προγραμματιστή που ζει στην Αθήνα και έχει μια καλή ιδέα, δεν είναι ότι δεν βρίσκει κεφάλαια να χρηματοδοτήσει τις ιδέες του. Είναι ότι συζητώντας γιαυτές, πιο εύκολα βρίσκει idea killers που είναι έτοιμοι να τον αποθαρρύνουν, παρά ανθρώπους που μπορούν έστω να κατανοήσουν για τι πράγμα μιλάει και ποιές είναι οι επιπτώσεις αυτού που προτείνει. Εξ ου και βλέπουμε συχνά προγραμματιστές να οργανώνουν co-working sessions στα πιο άσχετα μέρη, προκειμένου να κάνουν το χρόνο τους λίγο πιο δημιουργικό με τους peers τους.
Η σημαντικότερη ιδέα για την ανάπτυξη ενός κλάδου (όπως ο τεχνολογικός) δεν είναι το να βρεθούν οικονομικοί πόροι για την ενίσχυση του. Το σημαντικότερο είναι βρεθούν τρόποι για τη γεωγραφική του συγκέντρωση. Οι σχετικά λίγοι προγραμματιστές, web designers, και στελέχη του κλάδου είναι διασκορπισμένοι σε όλα τα σημεία της Ελλάδας (και κυρίως της Αθήνας – που είναι αρκετά μεγάλη για το μέγεθος της κοινότητας) χωρίς να έχουν τη δυνατότητα να συνεβρίσκονται συχνά (έτσι, χωρίς προγραμματισμό), χωρίς να μπορούν να ανταλάσσουν τις ιδέες τους και να συνεργάζονται ευκαιριακά. Πιστεύω ότι υπάρχει ήδη μια καλή εμπειρία από τη συγκέντρωση γραφείων από graphic και art designers στην περιοχή του Ψυρρή, αλλά θα ήθελα οποιοσδήποτε γνωρίζει περισσότερα να επιβεβαιώσει/διαψεύσει.
Η πρόκληση λοιπόν, για την τεχνολογική κοινότητα της Ελλάδας (ή έστω, της Αθήνας) είναι βρεθεί μια ιδέα που θα μπορέσει σταδιακά να συγκεντρώσει τους χώρους εργασίας των ανθρώπων της σε μια κοινή περιοχή. Ένα μέρος που θα αναπτυχθεί εξαιτίας της κοινότητας, θα γίνει cool εξαιτίας της κοινότητας, θα οργανώνει events one the fly, θα οργανώνει “τεχνολογικές βόλτες”, θα είναι το μέρος που θα πειραματίζεται κάθε νέα ιδέα, κλπ κλπ. Μου άρεσε ΠΑΡΑ πολύ η σκέψη που είχε o Ryan Graves στο blog post “The Value of Customer Forgiveness“. Εκεί εξηγεί ότι το μεγάλο πλεονέκτημα που βρήκε μετακομίζοντας την εταιρεία του στο San Francisco ήταν ότι βρήκε ένα κοινό έτοιμο να “συγχωρήσει” τα προβλήματα που δημιουργούνται από μια νέα υπηρεσία, ακριβώς επειδή (οι κάτοικοι της πόλης) έχουν συνηθίσει ότι εκεί πειραματίζονται διαρκώς νέες εταιρείες, και νέες ιδέες. Στη δική τους μικρή κοινότητα, οι Έλληνες προγραμματιστές θα βρίσκουν πιο εύκολα κοινό να δοκιμάζει (και να δείχνει “ανοχή”) τις ιδέες τους.
Συμφωνώντας με τα συμπεράσματα του άρθρου του Αρίστου ότι η παράδοση μικρής, ατομικής επιχειρηματικότητας που έχει η χώρα μας μπορεί να αποτελέσει στο μέλλον πλεονέκτημα, θα ήθελα να συμπληρώσω την ιδέα με την ανάγκη να βρούμε ένα τρόπο ώστε – σταδιακά – να δημιουργήσουμε γεωγραφικά hubs μέσα στα οποία θα φιλοξενείται αυτή η μικρή, καινοτόμα επιχειρηματικότητα, ως μοναδική προϋπόθεση να ανθίσει και επηρρεάσει καταλυτικά την οικονομία μας.
Charter Cities
Στη βάση της η σκέψη αυτή προέρχεται από την σπουδαία (κατά τη γνώμη μου) πρόταση του οικονομολόγου Paul Romer, για τη δημιουργία των charter cities ως αντίδοτο των φτωχών χωρών στην υπανάπτυξη.
Ο Romer λέει ότι κανένας τόπος δεν είναι φτωχός επειδή οι άνθρωποι του τον έχουν κάνει τέτοιο. Είναι επειδή η κάθε κοινωνία λειτουργεί και συμβιώνει μέσα από ΚΑΝΟΝΕΣ οι οποίοι έχουν βαθιές ρίζες σε αυτήν, και συνεπώς είναι εξαιρετικά δύσκολο να αλλάξουν (δες σχετικά και την κατάρρευση των πολύπλοκων μοντέλων κατά Shirky). Προτείνει λοιπόν τη δημιουργία νέων πόλεων δίπλα σε περιοχές που αντιμετωπίζουν πρόβλημα ανάπτυξης, οι οποίες θα λειτουργούν κάτω από νέους κανόνες και συμπεριφορές (ένα ιδιότυπο “σύνταγμα”), στις οποίες θα πηγαίνουν να κατοικούν αυτοβούλως οι κάτοικοι μια χώρας (ή ευρύτερης περιοχής).
Σαν επιτυχημένο παράδειγμα αυτού του μοντέλου ο Romer δείχνει το Χονγκ Κονγκ όπου πήγαιναν να ζήσουν όσοι Κινέζοι ήθελαν να δοκιμάσουν ένα διαφορετικό πρότυπο κανόνων διαβίωσης – κυρίως την ελεύθερη αγορά. Το Χονγκ Κονγκ στη συνέχεια έγινε (από τον Τενγκ Χσιάο Πινγκ) ο πιλότος για τη σταδιακή ανάπτυξη και εκβιομηχάνιση των πόλεων στα παράλια της Κίνας (Σαγκάη, κλπ).
Σκεφτείτε κάπου στην Ελλάδα να ιδρύαμε μια πόλη η οποία θα λειτουργούσε κάτω από νέους κανόνες, χωρίς τις παθογένειες της Ελληνικής κοινωνίας, με δικό της μοντέλο διοίκησης, και στην οποία θα μπορούσε να κατοικήσει όποιος Έλληνας ήθελε, και αν δεν άντεχε τις συνθήκες, να μπορούσε να επιστρέψει. Τι θα γινόταν αυτή η πόλη? Αναμφίβολα, ο σπόρος της αλλαγής και στην υπόλοιπη Ελλάδα σε βάθος χρόνου. Τέτοιους μικρούς σπόρους δημιουργικότητας και ανάπτυξης προτείνω να δημιουργήσουμε μέσα στις υπάρχουσες πόλεις μας.
Δείτε την ομιλία του Romer στο TED όπου παρουσιάζει την ιδέα του.
September 1st, 2010 at 21:05
Νίκο, την μια είπες ότι δεν θα μας γράφεις και την άλλη μέρα έγραψες καλό και μακρύ ποστ μετά από καιρό.
Θα ήθελα να σου επισημάνω ως Αθηναίος ότι τέτοια πόλη σε IT τουλ. που περιγράφεις υπάρχει και είναι η Πάτρα ή/και το Ηράκλειο. Σίγουρα χαίρουν βελτιώσεις οπότε ξεκίνα μετακόμισε κι εσύ κι εγώ κι όλοι σιγά σιγά (τώρα που καλούμαστε να σώσουμε τον ΟΑΣΑ ευκαιρία είναι..)
Αν πάλι δεν σου κάνει μια τέτοια πόλη, ίσως θα πρέπει να σκεφτείς την γεωμορφία της Ελλάδας. Στο χωριό μου στην Κρήτη δεν έχουν (κι ούτε πρόκειται) adsl. Αν πας να κάνεις μια νέα πόλη κάπου θα πρέπει να τηρεί όλες τις προδιαγραφές που λες σίγουρα αλλά να έχει και υποδομές.. Αυτό δεν είναι αυτοννόητο ούτε στις ΕΠΑ που τόσο θαυμάζουν διάφοροι “φωτισμένοι” Έλληνες. http://www.nytimes.com/2010/02/23/technology/internet/23net.html?_r=1
Εξίσου σημαντικό είναι ότι την startup σου την πουλάς πιο εύκολα όταν είσαι στην California (επειδή εκεί έχει πιο πολλούς VCs που με την σειρά τους θα “εξαπατήσουν” κάποια μεγάλη εταιρία και θα της φορτώσουν την startup σου κονομόντας χοντρά). Μετά θα περάσουν κάποια χρόνια (ίσως και μήνες) και θα κλαίνε τα λεφτά τους. Αυτό γιατί στις ΕΠΑ είναι quick & dirty, hurry up κλπ.
Τέλος θα ήθελα να σου επισημάνω να μην λατρεύεις μόνο ΕΠΑ και ΕΒ, αλλά και Παρίσι, Βερολίνο κλπ εκτός αν πάλι εκεί θεωρείς δεν υπάρχουν κοινότητες τέτοιες που λες επειδή δεν τις διαβάζουμε στο TechCrunch
nokia for the win
September 1st, 2010 at 22:23
Νίκο μπορεί να αναφέρω συνέχεια την Καλιφόρνια (επειδή έχουν πολλά success stories) αλλά πρότυπο μου είναι περισσότερο μια πόλη σαν την Κοπεγχάγη.
Ακούω αρκετά για Πάτρα κα Ηράκλειο, δεν ξέρω αν έχουν πράγματι τόσο ζωντανές κοινότητες. Στο Ηράκλειο σίγουρα δεν θα πήγαινα (αν και κατάγομαι), γιατί η ποιότητα ζωής δεν εμπνέει (από όσο θυμάμαι) ένα πιο δημιουργικό περιβάλλλον δράσης.
Εγώ νομίζω ότι δεν χρειάζεται να μετακομίσουμε (καμία από τις πόλεις μας δεν έχει τα χαρακτηριστικά του charter city ώστε να αξίζει να αλλάξεις τη ζωή σου.) Προτείνω όσοι βρίσκονται σε κάθε πόλη να χτίζουν τοπικές κοινότητες.
Πρέπει να μου εξηγήσεις τι σημαίνει η υπογραφή σου….
September 2nd, 2010 at 02:16
Κάτι αντίστοιχο με αυτό που αναφέρει ο Νίκος,αν δεν με απατά η μνήμη μου,έγινε και στη Βαρκελώνη.Μετέτρεψαν υποβαθμισμένες περιοχές σε πόλο έλξης για εταιρίες της ”νέας οικονομίας”.Με τέτοιες κινήσεις μετατράπηκε
η Βαρκελώνη από ένα υποβαθμισμένο λιμάνι,στον πιο τουριστικό προορισμό της Ευρώπης.
Κάτι επίσης ανάλογο γίνεται και στη Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για τη Θερμοκοιτίδα στη Θέρμη.
September 2nd, 2010 at 08:34
Δεν είμαι σίγουρος ότι η Θέρμη είναι αυτό ππυ συζητάμε. Χωρίς νάμαι απόλυτα βέβαιος, νομίζω ότι εκεί υποβάλεις επιχειρηματικό σχέδιο και αν το βρουν ενδιαφέρον σε δέχονται.
Εγώ μιλώ για ένα μέρος ανοιχτό σε όποιον θέλει να “κατοικήσει” εργασιακά, ανοιχτόεπίσης και στους επισκέπτες – περαστικούς κάθε είδους.
Η Βαρκελώνη ναι, είναι ενδιαφέρουσα από πολλές απόψεις.
September 2nd, 2010 at 10:24
Παρακολουθώντας την ομιλία του Paul Romer, μου πέρασε από το μυαλό ότι η Ελλάδα έχει ήδη πολλά δυνάμει charter cities: τα πανεπιστήμιά της (ναι, δε μας γεμίζουν το μάτι αλλά άλλο θέλω να πω).
Το άσυλο των πανεπιστημίων είναι ίσως μοναδικό στη δυνατότητά του να προάγει το φιλελευθερισμό, τη δημιουργικότητα, την αίσθηση ασφάλειας του “εδώ μπορώ να δουλέψω σε ό,τι θέλω χωρίς να μου επιτεθούν ηθικοί φονταμενταλιστές ή η αστυνομία”. Στη θεωρία τουλάχιστον!
Το γεγονός είναι βέβαια ότι στην πράξη συμβαίνει κάτι πολύ διαφορετικό: τα πανεπιστήμιά μας είναι άντρο στείρων σκέψεων, συντηρητικών διαδικασιών και οπισθοδρομικών οργανισμών. Ακολουθώντας τον τρόπο σκέψης του Romer, το πρόβλημα έγκειται στους “κανόνες” με τους οποίους λειτουργούν οι πανεπιστημιακές κοινότητες: οι παρατάξεις ως αποκλειστικές δίοδοι πολιτικού λόγου, η δαιμονοποίηση της σύμπραξης εταιριών κι οργανισμών με πανεπιστήμια, κ.ο.κ.
Μία “εύκολη” λύση σε αυτό θα ήταν η εξής: επισκεπτόμενος το Εδιμβούργο πέρυσι, εντυπωσιάστηκα από το πλήθος εγκαταστάσεων που έχει το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου για τους φοιτητές του. Κτίρια που σκοπό ύπαρξης έχουν όχι μαθήματα, διαλέξεις και διοικητικές διαδικασίες, αλλά που έχουν cafe, βιβλιοθήκες, μπιλιάρδα, χώρους *ζύμωσης και συνύπαρξης* των φοιτητών σε μια “ειδική ζώνη” έξω από την ακαδημαϊκή ζωή αλλά μέσα στην ακαδημαϊκή κοινότητα. Στις αχανείς κι ανεκμετάλλευτες εκτάσεις της Πανεπιστημιούπολης Ζωγράφου οι φοιτητές συνήθως έρχονται για τα μαθήματά τους, περνάνε μερικές ώρες στην εστία ή το κυλικείο τους, και μετά γυρνάνε σπίτι. Θα μπορούσαν να έχουν μια εγκατάσταση που να γίνει *στέκι* τους και να μαζεύονται εκεί φοιτητές όλων των ειδικοτήτων που ούτως ή άλλως συγκεντρώνονται στην Πανεπιστημιούπολη. Θα πρέπει να είναι μια νέα, μοντέρνα εγκατάσταση, με σύγχρονη αισθητική, και με ειδικό διαχειριστικό σύστημα που να αποθαρρύνει, στο μέτρο του δυνατού, τη “μόλυνση” από οπισθοδρομικές δυνάμεις (δεν εννοώ να εκδιώκονται οι παρατάξεις, αλλά να μην έχουν *κίνητρο* να καταλάβουν το κτίριο).
Ίσως όλο το wishful thinking που περιγράφω παραπάνω να είναι υπερβολικά συγκεκριμένο και να υπάρχουν χίλιοι λόγοι για τους οποίους αυτό να μη δουλέψει, αλλά κρατήστε το ακόλουθο, γενικό: τα ελληνικά πανεπιστήμια δεν κάνουν όσα θα μπορούσανε για να τα αγαπήσουν οι φοιτητές τους, και να θέλουν να τα βοηθήσουν να γίνουν καλύτερα αυτά και κατ’επέκταση οι ίδιοι και η χώρα.
September 2nd, 2010 at 10:31
@olrandir συμφωνώ! Πολύ καλή η ιδέα της Πανεπιστημιούπολης.
Με τα λεφτά που θα πετάξει το δημόσιο σε αμφίβολης αξίας “ψηφιακές (και άλλου είδους) ενισχύσεις” θα μπορούσε να γινει αυτός ο χώρος.
Το θέμα είναι πως θα τον προστατεύσεις από τα δεινά του Ελληνικού Πανεπιστήμιου.
September 2nd, 2010 at 13:19
Το blog σας είναι πολύ ενδιαφέρον και θέτει πολλά ζητήματα στο τραπέζι.Ας δούμε λίγο την ιδέα των charter cities.
Η ιδέα ότι κάποιος άλλος φτιάχνει τους κανόνες ( άσχετα από το τελικό αποτέλεσμα ) δεν σας φαίνεται αντιδημοκρατική ? Η πολυπλοκότητα των ιδεών, των αντιλήψεων και η δυνατότητα αλλαγής γνώμης δεν λαμβάνεται υπόψη ? Μόνο συμφωνώ – διαφωνώ ? και αν είμαι υποχρεωμένος από άλλο λόγο ( πχ φτώχεια ) να “συμφωνήσω” ? Δείτε την ανάρτηση http://www.citybranding.gr/2010/08/charter-cities.html στο blog “Πόλεις και Πολιτικές”.Αυτά όσο αφορά τη δημιουργία πόλεων.
Το άλλο δηλ. η συνεργατικότητα , η συνεύρεση , η ανταλλαγή απόψεων κτλ ανθρώπων με κοινά ενδιαφέροντα ( πάσης φύσεως) σε κοινότητες, φυσικές ή ψηφιακές ,είναι άλλο πράγμα.
September 2nd, 2010 at 17:53
Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το cluster @22 στη Βαρκελώνη.(Απόσπασμα από άρθρο)
…«@22», μια εκτεταμένη πολεοδομική επέμβαση και ένα σημαντικό κοινωνικοοικονομικό πείραμα στις γειτονιές του Πόμπλε Νόου και του Μπεσός, όπου βρισκόταν κάποτε το «Καταλανικό Μάντσεστερ», δηλαδή τα κλωστήρια και οι βιοτεχνίες, που παρήκμασαν στον χρόνο. Αναπλάθονται και αναζωογονούνται 115 οικοδομικά τετράγωνα, όπου τα παλιά βιομηχανικά κτίρια (που παραπέμπουν στο Γκάζι, στο Λαύριο και στον «Μύλο» της Θεσσαλονίκης) συγκατοικούν πλέον με ουρανοξύστες και βιοκλιματικές εγκαταστάσεις. Μεγάλες επιχειρήσεις, σχολές, ακαδημίες και χώροι κατοικίας συνυπάρχουν αρμονικά, συγκροτώντας το πρώτο cluster της οικονομίας της γνώσης. Στην απόληξη του @22, δίπλα στους ουρανοξύστες και στη θάλασσα, βρίσκεται το διάσημο «Φόρουμ», το βιοκλιματικό εκθεσιακό κέντρο, πολλαπλών χρήσεων, που σηματοδότησε τη νέα εποχή της Βαρκελώνης…
Πλήρες άρθρο:http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=288362&ct=32&dt=15/09/2009
Ενδιαφέροντα links για το @22:
http://www.22barcelona.com/index.php?lang=en
http://www.slideshare.net/rgarriga/22barcelona-2009-english
September 2nd, 2010 at 22:11
@Μοχιανάκης Κωστής: Νομίζω ότι αντιλήφθηκες λάθος το σκεπτικό των κανόνων. Κάθε κοινωνία χτίζεται πάνω σε θεμελιώδεις μασικές παραδοχές. Για παράδειγμα, αν θα δουλέψει με τους νόμους της αγοράς ή με σοβιετικού τύπου οικονομία. Θέλεις να πεις ότι οι δυτικές χώρες δεν έχουν δημοκρατία επειδή δεν θέτουν διαρκώς το ερώτημα αν πρέπει να συνεχιστεί η οικονομία της αγοράς?
Δεν νομίζω ότι πρόκειται περί αυτού. Στην περίπτωση μας, το λάθος που κάνεις είναι μεγαλύτερο. Γιατί τα charter cities θα ξεκινούσαν κάτω από κάποιους κανόνες κοινωνικής συμβίωσης, και όποιος ήθελε αυτούς τους κανόνες, θα πήγαινε να ζήσει εκεί. Δεν πρόκειται για προϋπάρχουσες κοινωνίες, αλλά για κοινωνίες που θα δημιουργούνταν από όσους θα ΕΠΕΛΕΓΑΝ να ζήσουν με αυτό τον τρόπο.
Δεν το βρίσκω και πολύ αντιδημοκρατικό.
September 2nd, 2010 at 22:19
@pinkonomy: καταπληκτικό. Καταπληκτικό! Αυτό ακριβώς ονειρευόμουν.