NYLON

Το παρακάτω είναι κείμενο μου που δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή της περασμένης Τετάρτης 31 Μαρτίου, στα πλαίσια ειδικού ένθετου που αφορούσε την Ελληνική έκδοση ενός αφιερώματος του Economist για τις Νέες Τεχνολογίες και τα Κοινωνικά Δίκτυα. Δυστυχώς το αφιέρωμα δεν υπάρχει κάπου online ή έστω σε μια μορφή pdf.…

Στη δεκαετία του ’90, όταν το Internet πρωτοέμπαινε στη ζωή μας, όλοι είχαμε παράπονα για τις ανεπαρκείς τεχνολογικές υποδομές. Θέλαμε να αξιοποιήσουμε τις τεράστιες δυνατότητες του, και αυτό μας έκανε να ζητάμε όλο και περισσότερα: περισσότερο broadband, γρηγορότερες συνδέσεις, ισχυρότερους υπολογιστές, και τη δυνατότητα επιτέλους να παίρνουμε το Internet στα κινητά μας, στο δρόμο (οι άδειες 3G πουλήθηκαν το 2000 στους παρόχους κινητής σε απίστευτα ποσά, αλλά δεν ικανοποίησαν -τότε- τις προσδοκίες).

Σήμερα, στο ξεκίνημα της δεύτερης δεκαετίας του νέου αιώνα, έχουμε το αντίστροφο φαινόμενο. Οι δυνατότητες σε επίπεδο υποδομών και τεχνολογιών είναι σχεδόν απεριόριστες. Παρόλα αυτά, οι κοινωνικοί φορείς (κρατικοί και ιδιωτικοί) δείχνουν αδύναμοι να παρακολουθήσουν την εξέλιξη και να την αξιοποιήσουν προς όφελος των πολιτών.

Βρισκόμαστε ήδη στην εποχή του mobility που μας παρέχει όσα μας έλειπαν στο παρελθόν: κάθε πολίτης μπορεί να έχει μαζί του, όπου κι αν βρίσκεται, μια ισχυρή υπολογιστική συσκευή στο μέγεθος ενός κινητού τηλεφώνου (ή έστω netbook), συνδεδεμένη μόνιμα στο Διαδίκτυο σε υψηλές ταχύτητες. Η πληροφορία βρίσκεται στα χέρια μας την ώρα που συμβαίνει – σε πραγματικό χρόνο – ανεξάρτητα που βρισκόμαστε. Το ερώτημα είναι αν οι φορείς της κοινωνίας μπορούν να ανταποκριθούν στα νέα δεδομένα.

Στην ουσία, ένα κοινωνικό πείραμα βρίσκεται σε εξέλιξη: όταν ένα γρήγορο κοινωνικό φαινόμενο συναντάται με έναν “αργό” οργανισμό, ποιός μπορεί να είναι ο νικητής? Παρόλο που η απάντηση δείχνει αυτονόητη, τα “βαρίδια” του συστήματος καθυστερούν την κοινωνική εξέλιξη. Παράδειγμα: oι πολίτες ζητούν από τις δημόσιους υπηρεσίες να τους δίνουν όλο και περισσότερες πληροφορίες μέσα από ψηφιακά δίκτυα, τώρα που είναι εφικτό. Οι τελευταίοι όμως αδυνατούν να εκμεταλλευτούν την ευκαιρία: αντί ο δημόσιος τομέας να προσπαθεί να εξυπηρετήσει ο ίδιος την τεράστια ζήτηση για πληροφορίες (κάτι που αντικειμενικά δεν ξέρει να κάνει), θα μπορούσε να αποτελέσει την πλατφόρμα ώστε να εξυπηρετήσουν τη ζήτηση οι ίδιοι οι πολίτες.

Πως? Απελευθερώνοντας τα Δημόσια Δεδομένα σε μορφή “raw data” αυτόματης (μηχανικής) ανάγνωσης, ώστε την διάθεση αυτών των πληροφοριών να την αναλάβουν οι ίδιοι οι πολίτες μέσα από καινοτόμες web ή mobile υπηρεσίες που θα δημιουργήσουν. Αυτή είναι η ουσία της ψηφιακής οικονομίας – η “ενδυνάμωση” των ανθρώπων μέσα από πλατφόρμες πληροφοριών.

Οι μεσάζοντες και οι “γρήγοροι”

Όμως το Δημόσιο έχει τις γνωστές αντιστάσεις. Τις ίδιες που έχουν και οι δεινοσαυρικοί (και όχι μόνο) ιδιωτικοί οργανισμοί/εταιρείες. Έχουν την ευκαιρία να μιλήσουν απευθείας με τους πελάτες τους σε πραγματικό χρόνο. Παρόλα αυτά, προσπαθούν να αναθέσουν την “παρακολούθηση των blogs και του Facebook” σε μια διαφημιστική, τη στιγμή που αυτή η δραστηριότητα είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωση τους: αν δεν θέλεις να μιλήσεις ο ίδιος με τους πελάτες σου απευθείας, χωρίς ενδιάμεσους (τώρα που είναι εφικτό), τι άλλο σημαντικότερο έχεις να κάνεις?

Αν ένα προϊόν/υπηρεσία δεν βρει λόγο ύπαρξης στο smartphone του καταναλωτή, τότε σύντομα θα τον βρει το προϊόν κάποιου από τους νέους ικανούς επιχειρηματίες της εποχής του mobility. Ήδη, όπως λέει ο Tim O’Reilly, στην εποχή των smartphones βλέπουμε τη σύγκλιση εμπορίου και διαφήμισης σε μια νέα οντότητα: στα κινητά δεν περισσεύει χώρος για διαφήμιση. Όταν ο καταναλωτής χρειάζεται κάτι, πρέπει να το βρίσκει και να μπορεί να το αγοράσει “στο δρόμο”. Και αυτό είναι μια νέα ικανότητα, που πολύ φοβάμαι ότι οι Ελληνικές επιχειρήσεις θα χρειαστούν άλλη μια δεκαετία για να αποκτήσουν.

Παρόλες τις δυσκολίες χρηματοδότησης και υποστήριξης, νέοι “γρήγοροι” επιχειρηματίες εμφανίζονται καθημερινά για να φάνε το ψωμί των παλιών. Όλο και περισσότεροι από αυτούς που παίζουν στα δάχτυλα την ψηφιακή οικονομία, εγκαταλείπουν τις επιχειρήσεις του 20ου αιώνα επιδικώκοντας να φτιάξουν κάτι δικό τους, με όραμα και νέες αξίες. Αυτή η “διαρροή” ικανών και γρήγορων στελεχών είναι που επιτείνει ακόμη περισσότερο την κρίση των μεγάλων δεινοσαύρων της αγοράς, καθώς στις τάξεις τους μένουν τα πιο συμβιβασμένα, χωρίς όραμα, και πολλές φορές διεφθαρμένα και άπληστα στελέχη (βλ. Lehman Brothers).

Είναι πιθανό η νέα εποχή να φέρει μαζί της μια προσωρινή κρίση – ίσως αυτή που ήδη ζούμε. Οι θέσεις εργασίας που χάνονται από τις νέες τεχνολογίες ίσως να μην αντικαθίστανται το ίδιο γρήγορα με τις νέες που δημιουργούνται από την ψηφιακή οικονομία. Αν δεν είμαστε αρκετά γρήγοροι, ίσως αυτό να είναι το τίμημα που πρέπει να πληρώσουμε στον νέο αιώνα.