Το συνέδριο Personal Democracy Forum (PDF) έχει σαν υπότιτλο “Η τεχνολογία αλλάζει την πολιτική” και το διοργανώνουν στις ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια 5 χρόνια ο Andrew Rasiej και ο Micah Sifry.
Eίχα την ευκαιρία να βρεθώ στο πρώτο Ευρωπαϊκό PDF που έγινε το Σαββατοκύριακο που μας πέρασε στη Βαρκελώνη. Ήταν μια συνάντηση που με γέμισε με ερεθίσματα, με νέες ιδέες και σκέψεις που δύσκολα μπορεί να κάνει κάποιος αν δεν βρεθεί σε ένα νέο, ανοιχτό περιβάλλον με ανθρώπους που δημιουργούν πρωτοποριακά πράγματα. Θα προσπαθήσω εδώ να καταγράψω μόνο λίγες από τις σκέψεις που μου γεννήθηκαν με αφορμή το PDF Europe.
Ένα στοιχείο που με προβλημάτισε ιδιαίτερα ήταν η (αιώνια) κουβέντα για τις διαφορές Ευρώπης και Αμερικής όταν πρόκειται για τη μεταφορά μοντέλων και τεχνογνωσίας. Η συζήτηση προέκυψε στο δεύτερο πάνελ της πρώτης ημέρας στο οποίο συμμετείχαν 2 Αμερικάνοι και 2 Ευρωπαίοι. Ο Joe Rospars ήταν ο διευθυντής New Media της νικηφόρας καμπάνιας του Barack Obama και παρουσίασε με πολύ εύγλωτο τρόπο τις τακτικές που ακολούθησαν στο Διαδίκτυο ώστε να κάνουν μια νέου τύπου καμπάνια, η οποία είχε τα γνωστά αποτελέσματα.
Οι δύο Ευρωπαίοι του πάνελ, οι Γάλλοι Benoit Thieulin, και Dominique Piotet υποστήριξαν ότι η βασική φιλοσοφία των μεθόδων του Rospars δύσκολα θα μπορούσε να “αντιγραφεί” στην Ευρώπη, λόγω των πολλών ιδιαιτεροτήτων που έχει η πολιτική πραγματικότητα της Ευρώπης. Η συζήτηση συνεχίστηκε με πολλές παρεμβάσεις από το κοινό, με σημαντικότερες αυτές του Charles Leadbeater που ήταν κεντρικός ομιλητής νωρίτερα, αλλά και του Micah Sifry ο οποίος μετέφερε την κουβέντα σε απογευματινά πάνελ στα οποία συμμετείχε. Ο Tom Steinberg έκανε επίσης μια έντονη αναφορά στο θέμα, στην ομιλία του την επόμενη μέρα. Όλα ενδεικτικά του πόσο ζωντανή και έντονη ήταν η συζήτηση για το θέμα.
Πιστεύω ότι το πρόβλημα έχει τις ρίζες του σε βαθιές πολιτισμικές διαφορές ανάμεσα στις δύο ηπείρους. Το πλεονέκτημα των Αμερικανών είναι ότι, όταν πρόκεται για ένα νέο εγχείρημα, “προσέρχονται” σε αυτό με μια φιλοσοφία που λέει ότι “δεν ξέρω αρκετά σχετικά με αυτό, και πρέπει να πειραματιστώ”. Η δυνατότητα που έχουν να πειραματίζονται ελεύθερα, χωρίς το φόβο της αποτυχίας, τους οδηγεί να δοκιμάζουν τα πιο απίθανα πράγματα – ή καμιά φορά τα πιο αυτονόητα που κι αυτά ξεχνούνται σε μια προσπάθεια. Από αυτή τη στάση ζωής τους προκύπτει μια Google, τους προκύπτει ένα Twitter, τους προκύπτει ένας Obama.
Το πρόβλημα με την Ευρώπη βρίσκεται κατά τη γνώμη μου ακριβώς στο φόβο της αποτυχίας. Αυτός που αποτυγχάνει στιγματίζεται. Και για να μην στιγματιστούμε, προσπαθούμε εκ των προτέρων να φτιάξουμε στο μυαλό μας “φίλτρα” επιτυχίας. Προσπαθούμε να καταλάβουμε τι μπορεί να δουλέψει και τι όχι, πριν καν το προσπαθήσουμε! Είναι το ένστικτο της αυτοσυντήρησης που μας οδηγεί, κάτι που φάνηκε στα επιχειρήματα π.χ. του Dominique Piotet:
Δεν πιστεύω για παράδειγμα, ότι η καμπάνια Dinner with Obama θα μπορούσε να δουλέψει στην Ευρώπη
Αρκετά από τα επιχειρήματα του Piotet έδειχναν λογικά, αλλά μιλούσε για πράγματα που δεν έχουν δοκιμαστεί στην Ευρώπη! Και μάλιστα, τη στιγμή που ο ίδιος μιλούσε για πολιτισμικές διαφορές, αντιμετώπιζε την Ευρώπη σαν ένα ενιαίο χώρο. Κάτι δηλαδή, που δεν θα δούλευε καλά στη Γαλλία, είναι σίγουρο ότι δεν θα δούλευε και στη Φινλανδία ή την Ελλάδα?
Αυτές οι ιδέες φυσικά δεν είναι νέες. Από τότε που εμφανίστηκε το Internet, στην Ευρώπη διακινούνταν μονίμως η ιδέα ότι οι περισσότερες ιδέες του δεν θα λειτουργούσαν.
- Το online shopping δεν έχει κανένα μέλλον. Οι άνθρωποι θέλουν να έχουν φυσική επαφή με τα πράγματα.
- Το social networking δεν θα δουλέψει ποτέ στην Ευρώπη (ή την Ελλάδα). Οι άνθρωποι έχουν μάθει να βγαίνουν έξω στον ήλιο και να συναντιούνται, όχι να κλείνονται και να μιλάνε σε μια οθόνη.
Πρόκειται για μια σκέψη η οποία αρνείται να διερευνήσει νέα πεδία. Αρνείται να βρει τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαμε να δούμε κάτι αντίστοιχο στην Ευρώπη, με τις κατάλληλες προσαρμογές στι ιδιαιτερότητες μας, κυρίως επειδή η θέση ξεκινά από την άρνηση: αυτά δεν γίνονται εδώ. Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν ισχυρίζεται ότι πρέπει να αντιγράψουμε το μοντέλο Obama στην Ευρώπη ή την Ελλάδα. Αλλά δεν θα μπορέσεις ποτέ να βρεις το σωστό δικό σου μοντέλο, αν δεν προσπαθήσεις να διδαχθείς από την εμπειρία των άλλων ειλικρινά, και όχι με φράσεις του τύπου “αυτά εδώ δεν γίνονται”.
Πρόκειται για μια φιλοσοφία την οποία στην Ελλάδα, περισσότερο από οπουδήποτε αλλού στην Ευρώπη, τη γνωρίζουμε πάρα πολύ καλά. Ο φόβος της αποτυχίας μας αναγκάζει να εφαρμόσουμε τη λογική “filter then publish” παρά την “publish then filter” για την οποία είχα μιλήσει παλιότερα σε ένα άλλο πεδίο, τη σχέση των παραδοσιακών Media με τα ψηφιακά μέσα.
We-gov
Εδώ και πολλά χρόνια, στην τεχνολογική κοινότητα της Ελλάδας στην οποία συμμετέχω έχω συμμετάσχει άπειρες φορές σε συζητήσεις που κατακρίνουν την πολιτική εξουσία για την τεχνοφοβία της και την έλλειψη βούλησης να εκσυγχρονίσει τεχνολογικά τη χώρα. Από την άλλη, το τελευταίο διάστημα πιάνω τον εαυτό μου να κάνει μια σκέψη: δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι θα θέλαμε μια πολιτική εξουσία η οποία θα είναι τόσο καλή γνώστης της τεχνολογίας, όσο οι πιο προχωρημένοι geeks από τους πολίτες – και αυτό για προφανείς λόγους.
Ακόμα και αν υποθέσει κανείς ότι σήμερα έχουμε να κάνουμε με μια κυβέρνηση που έχει τις καλύτερες των προθέσεων, όταν αυτή η “τεχνογνωσία” μεταφερθεί στην πολιτική εξουσία (σαν διαχρονικό θεσμό) θα μείνει για τις επόμενες κυβερνήσεις, που δεν ξέρουμε τι θας ξημερώσουν. Την ώρα που κατατίθεται ο προϋπολογισμός σε στικάκι και εμείς χαιρόμαστε, τίποτα δεν αποκλείει αυτό το στικάκι κάποτε στο μέλλον να περιέχει ένα Ελληνικό Patriot Act.
Η μόνη διασφάλιση ότι ο τεχνολογικός εκσυγχρονισμός του κράτους θα είναι διαχρονικά προς όφελος των πολιτών, είναι όχι το να “ηλεκτρονικοποιήσουμε” τον τρόπο που μας κυβερνούν, αλλά το να χρησιμοποιηθεί η τεχνολογία με τρόπο τέτοιο ώστε να δυναμώσει ο ρόλος του πολίτη στη διακυβέρνηση. Και το πλαίσιο αυτό μου έγινε καθαρό στις ομιλίες του PDF, όπου ήταν απόλυτα σαφής και διακριτή η διαφορά ανάμεσα στο eGov και το WeGov (ηλεκτρονική διακυβέρνηση εναντίον συμμετοχικής διακυβέρνησης).
Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της εκχώρησης εξουσιών σε διεθνή κέντρα (Βρυξέλλες, διεθνείς οργανισμοί και θεσμοί, κλπ), η καλύτερη υπηρεσία που μπορούν να προσφέρουν οι κυβερνήσεις στους πολίτες τους είναι να τους βοηθήσουν να γίνουν ισχυρότεροι, πιο υπεύθυνοι, πιο ικανοί να παίρνουν αποφάσεις και να κατανοούν τον κόσμο στον οποίο ζουν. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να τους προσφέρουν τα μέσα ώστε να αποκτήσουν τις ικανότητες να γίνουν χρήσιμοι για τους ίδιους και για τους άλλους. Η “υπευθυνότητα του πολίτη” την οποία αιώνες αναζητούμε, δεν μπορεί να συμβεί παρά μόνο όταν ο πολίτης νιώσει ότι του εκχωρείται ένα μεγάλο μέρος της “καθημερινής εξουσίας”, και όχι αυτής των εκλογών κάθε τετραετία.
Και η τεχνολογία μπορεί να παίξει καταλυτικό ρόλο στην ενδυνάμωση του πολίτη, στο πως λαμβάνονται οι αποφάσεις, στο πως παράγεται πλούτος, και πως διαφυλάσουμε τις βασικές μας αξίες. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να δίνουν απλόχερα τα δεδομένα τους στους πολίτες σε μορφή αναγνώσιμη από υπολογιστές (machine readable format). Θα πρέπει θεσμοθετήσουν (και όχι να δημιουργήσουν ευκαιριακά), συστήματα διαβούλευσης με τους πολίτες για κάθε μέτρο που θα πάρουν. Θα πρέπει να παίρνουν από τους πολίτες κάθε πληροφορία, ιδέα ή γνώση που μπορούν να τους προσφέρουν – ακόμα και η πιο ασήμαντη μπορεί να είναι σημαντική. Και όλα αυτά πρέπει να γίνονται μέσα από θεσμούς που θα κατοχυρώνουν αυτή τη σχέση, και όχι μέσα από ευκαιριακές πρωτοβουλίες που μπορούν να πάψουν να υπάρχουν αύριο.
Όπως πολύ σωστά λέει ο Geof Mulgan στο βιβλίο του Connexity (“Αλληλένδεση” στην Ελληνική του έκδοση από τις εκδόσεις Καστανιώτη)
Σήμερα, με τις ευρέως διαδεδομένες και άμεσες τεχνολογίες επικοινωνιών, δεν υπάρχει ανάγκη να βασιζόμαστε σε πλήρους απασχολησης αντιπροσώπους, οι οποίοι συνεδριάζουν σε κοινοβούλια στις πρωτεύουσες. Αντιθέτως, η δημοκρατία μπορεί να γίνει ένας μόνιμος διάλογος, με μια πληθώρα νέων εργαλείων, όπως φόρουμ συζήτησης ιδεών, συμβουλευτικά όργανα πολιτών, νομοθετικά σώματα εκλεγμένα με κλήρωση, καθώς επίσης και τεχνολογίες που να επιτρέπουν μια πολύ πιο εντατική επικοινωνία ανάμεσα σε εκείνους που λαμβάνουν τις αποφάσεις, και σε εκείνους που καλούνται να τις εκτελέσουν.
Τέτοιου είδους εργαλεία αντιμετωπίζουν κατά μέτωπο την τάση των υπαρχουσών μορφών πολιτικής να να ενθαρρύνουν τον παιδισμό – την κατάσταση στην οποία οι ηγέτες διατηρούν το μονοπώλιο της εξουσίας και της γνώσης, αφήνοντας τους πολίτες και εξαρτημένους και δυσαρεστημένους.
Αυτή η σχέση αμοιβαιότητας ανάμεσα σε κυβερνώντες και κυβερνώμενους, είναι η πιο σπουδαία ιδέα για μια δημοκρατική κοινωνία και θα έπρεπε να βρίσκεται στη βάση της κοινωνικής μας ηθικής. Τη μεγάλη ευκαιρία που αντιμετωπίζουμε ως κονωνίες περιέγραψε πολύ εύγλωτα ο Mulgan σε μια πρόσφατη ομιλία του στο συνέδριο TED την οποία αξίζει να δείτε. Είναι από τις πολύ καλές 
November 23rd, 2009 at 13:48
Εξαιρετικό άρθρο, συγχαρητήρια. Bookmark για να βρώ χρόνο να διαβάσω και τα links.
November 23rd, 2009 at 17:26
Ο ευκολότερος τρόπος να αχρηστέψουμε τη διαφάνεια, είναι μέσω της παροχής τεράστιων όγκων πληροφορίας. Θες να μη διαβάζουν ποτέ οι πολίτες τις νομοθετικές πράξεις; Δημοσίευσέ τα όλα στο δίκτυο! Μαζί με το εισηγητικό σκεπτικό τους. Δε θα μπαίνουν καν στον κόπο. Η αρχική “δίψα” θα ξεφουσκώσει μετά τον πρώτο μήνα.
Δε λέω πως κακώς δημοσιεύονται όσα σήμερα δημοσιεύονται. Ούτε και έχω λύση να προτείνω. Απλά, προβληματίζομαι.
.-= espoir´s last blog ..Γαϊδούρια =-.
November 23rd, 2009 at 20:01
@espoir το πρόβλημα που θίγεις είναι μεγάλο. Το πρόβλημα της υπερπληροφόρησης που αναγκαστικά θα υπάρχει στη νέα εποχή δεν λύνεται φυσικά με το να βάλουμε περιορισμούς στον όγκο των πληροφοριών που διαθέτουμε – ποιός άλλωστε θα αναλάβει αυτό τον άχαρο ρόλο?
Το πρόβλημα μάλλον θα λυθεί με την υιοθέτηση νέων φίλτρων (που ακόμα τώρα αναπτύσσονται τεχνολογικά, και με τα οποία εξοικειωνόμαστε σταδιακά) τα οποία θα μας βοηθούν να κινούμαστε μόνο στην πληροφορία που μας είναι κάθε φορά απαραίτητη. Αλλά αυτή η κουβέντα έχει δρόμο ακόμα…
@Κώστας Μαμάσης σε ευχαριστώ πολύ!
November 24th, 2009 at 15:56
Πολύ σωστά. Όσον αφορά το πρώτο μέρος, όλοι εμπειρικά έχουμε ζήσει/δει αυτή τη διαφορά στη νοοτροπία μεταξύ Παλαιού και Νέου κόσμου (στις ΗΠΑ ο διαχωρισμός αυτός ισχύει από πάντοτε και δεν τον έβγαλε ο Γούλφοβιτς, όπως πήγαν να παρουσιάσουν τα ελληνικά και ξένα μέσα το 2003).
Να προσθέσω μόνο πως το κακό είναι πως οι Αμερικάνοι θα παρατήσουν σχετικά γρήγορα την προσπάθεια (ιδιαίτερα οι χρηματοδότες της) αν κάτι δεν περπατήσει στη αρχή -γι’ αυτό και βλέπουμε εκατοντάδες αποτυχημένα start-ups κάθε χρόνο- ενώ οι Ευρωπαίοι θα επιμείνουν περισσότερο στο σχέδιό τους και σε βάθος χρόνου ίσως βγουν κερδισμένοι.
Αλήθεια, όμως, όσον αφορά το wegov, να φιλτράρουμε και να ασχοληθούμε γι’ αυτά που πραγματικά μας ενδιαφέρουν. Όλα τα υπόλοιπα όμως (που ίσως μας αφορούν και πολύ μάλιστα) δεν θα πρέπει να αποφασίσουμε και γι’ αυτά; Θα έχουμε, όμως το χρόνο να ασχοληθούμε με όλα; Μήπως οι αντιπρόσωποι χρειάζονται και αυτοί σε συνδυασμό πάντα με την ηλεκτρονική διακυβέρνηση;
November 24th, 2009 at 17:46
@Michael, πραγματικά δεν ξέρω ποιά είναι η απάντηση στα ερωτήματα σου. Και δε νομίζω ότι θα μάθουμε αν δεν πειραματιστούμε…:-)
Όσο για τους Ευρωπαίους. δεν ξέρω που βλέπεις το σχέδιο τους – εγώ δεν έχω ιδέα γιαβκάποιο “σχέδιο” που μπορεί να υπάρχει εκ μέρους της ΕΕ. Πολύ περισσότερο, δεν πιστεύω στα σχέδια, πιστεύω στον πειραματισμό και στην επιτυχία μέσω του τυχαίου.
November 24th, 2009 at 20:12
Και ‘γω υπέρ της αμερικάνικης σχολής του πειραματισμού είμαι, λόγω των τόσων αστάθμητων παραγόντων που υπάρχουν πάντοτε και μπορούν να οδηγήσουν απρόσμενα στην επιτυχία. Απλά και η πίστη στο εγχείρημα δεν βλάπτει.
Όσο για την ΕΕ, ώρες ώρες μπορεί να σε τρελάνει η λογική της. Και δεν ξέρω αν το πρόβλημα είναι ότι δεν έχουν σχέδιο ή αν δεν θέλουν στην πραγματικότητα να συνεργαστούν, οπότε ότι και να λέμε για e-gov παει χαμένο.
November 26th, 2009 at 12:30
Το θέμα που θίγεις είναι πολύ ενδιαφέρον και επέτρεψε μου να παραθέσω κάποιες απόψεις (συγνώμη για το μακροσκελές):
1. Την διαφορά στην «σκέψη» μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης μπορεί να την δει καποιος και μέσα απο το πρίσμα της κλασσικής διαμάχης «Top-down vs bottom-up design». Η ΗΠΑ χρησιμοποιεί μια bottom-up προσέγγιση των πραγμάτων ενώ η Ευρώπη μια top-down. Δυστυχώς για πολύπλοκα συστήματα, όπως μπορεί να θεωρηθεί το e-government/η γνώση/η αρχιτεκτονική κλπ., καμία από τις 2 προσεγγίσεις (αποκλειστικά) δεν μπορεί να θεωρηθεί η σωστότερη.
«A danger with top-down design is that it could employ prototypes that have never evolved, and are thus not adaptive to human needs. Also, it is possible to put together perfectly adapted prototypes in a non-adaptive manner, unless one is very sensitive to the local forces. This problem is best handled by employing some of the techniques from bottom-up design, which allows self-organization as discussed later in this paper.
Bottom-up design has a much better chance for adaptation, but the opposite potential weakness: unless it is intentional, and selection is governed by adaptation to human needs, it becomes random. Disorganized growth, however, is parasitic to healthy architectural form and urban fabric, as it is to biological tissue. Such growth is neither adaptive, nor the result of self-organization. It represents the proliferation of structure that does not relate to the whole. Evolved form generates organized complexity, whereas random growth generates disorganized complexity.»…
http://www.katarxis3.com/Salingaros-Collective_Intelligence.htm
Πιθανή λύση: συνδυασμός και των 2 προσεγγίσεων. (μεγάλη συζήτηση)
2. Οι τεχνολογικές επιτυχίες της ΗΠΑ προβάλλονται περισσότερο γιατί ΟΤΑΝ υπάρχουν αποτελέσματα στην bottom-up design είναι πιο εντυπωσιακά/καινοτόμα χωρίς να σημαίνει ότι αυτά βοηθούν/ενισχύουν/υποστηρίζουν τους στρατηγικούς στόχους μιας χώρας (το κοινό καλό) και κατ επέκταση έχουν θετική επίδραση στο κοινωνικό σύνολο.
3. Συμφωνώ ότι το θέμα είναι κατα βάθος πολιτισμικο/ψυχολογικό/φιλοσοφικό. Θα το έθετα όμως λίγο διαφορετικά. Η Ευρώπη «φοβάται» όπως ένας κουρασμένος μεσήλικας που βλέπει το ποτήρι -μισο- άδειο (και τιμωρούμαστε για αυτό) και η ΗΠΑ «επαναστατεί» όπως ένας απερίσκεπτος έφηβος που βλέπει το ποτήρι -μισο- γεμάτο (και πληρώνει/πληρώνουμε το αντίστοιχο τίμημα για αυτό). Και αυτό συμβαίνει για ιστορικούς λόγους και είναι δύσκολο (θα πάρει πολλά χρόνια) να αλλάξει γιατί ακόμα κι οι νέες γενιές μεγαλώνουν με συγκεκριμένα μοτίβα.
Ευχαριστώ.
December 1st, 2009 at 01:19
Πολύ ενδιαφέρον! Το βίντεο θα το δω αργότερα, διότι θα πρέπει να το δω παραπάνω από μία φορά επειδή τα αγγλικά μου δεν είναι καλά.
Ακόμα ωστόσο δεν μπορώ να συλλάβω στο μυαλό μου το ενδεχόμενο αυτής της συμμετοχικότητας. Θα είναι σαν οι σημερινοί αντιπρόσωποι να πληθαίνουν περισσότερο. Διότι ακόμα τουλάχιστον δεν διαθέτουν όλοι όλες εκείνες τις γνώσεις που απαιτούνται για προωθημένη συμμετοχή.
Μπορώ να φανταστώ π.χ. να συνεργάζονται οι μηχανικοί για νόμους πάνω στο αντικείμενο τους. Αλλά ο απλός πολίτης πώς μπορεί να έχει άποψη για κάτι τέτοιο; Οι αντιπρόσωποι (βουλευτές) έχουν συμβούλους όταν νομοθετούν. Ο απλός πολίτης πού θα βρει απαντήσεις σε ό,τι δεν καταλαβαίνει, όταν θα αφορά διαφορετικό κλάδο από το δικό του; Θα μου πεις μπορεί να βρεθούν τέτοιοι σύμβουλοι online. Αλλά πόσο χρόνο θα χρειάζεται να διαθέτει κάποιος για να έχει άποψη για όλα;
Δεν ξέρω, μου φαίνεται από τη μία εξαιρετικά ενδιαφέρον γιατί μιλάμε ουσιαστικά για περισσότερο άμεση δημοκρατία, αλλά από την άλλη η συσσώρευση γνώσης και η αναγκαστική εξειδίκευση δεν σου επιτρέπει σήμερα να έχεις υπεύθυνη άποψη για τα πάντα. Γνώμη ναι, αλλά όταν δεν μπορείς να τη στηρίξεις με επιχειρήματα κλπ τι νόημα θα έχει;
Για να δούμε τι θα δούμε στο μέλλον πάντως…:-)
.-= coolplatanos´s last blog ..Νούμερα που εντυπωσιάζουν =-.