NYLON

Ως γνωστόν το CNN είναι ένα από τα μεγάλα Μέσα που έχουν αρχίσει να πειραματίζονται με τη δημοσιογραφία των πολιτών. Η υπηρεσία που δημιούργησε με την ονομασία iReport περιέχει αποκλειστικά ειδήσεις και σχολιασμό που στέλνουν απλοί πολίτες.

Πριν λίγες μέρες συνέβη ένα περιστατικό που έθεσε σε αμφισβήτηση τέτοιου είδους πειράματα. Κάποιος χρήστης της υπηρεσίας ανέβασε μια ψεύτικη είδηση ότι ο Steve Jobs (ιδρυτής και πρόεδρος της Apple) έπαθε καρδιακή προσβολή. Η “είδηση” διαδόθηκε γρήγορα, και η μετοχή της Apple στη Wall Street κατέρρευσε, μέχρι να επανέλθει με τη διάψευση αρκετά αργότερα.

Το (σημαντικό) blog Publishing 2.0 (που γράφεται μόνο από δημοσιογράφους) έδωσε τη δική του ερμηνεία στο γεγονός:

…δεν πρόκειται για αποτυχία της δημοσιογραφίας των πολιτών. Πρόκειται για αποτυχία των ανοιχτών συστημάτων

Το γεγονός συζητήθηκε (και ερμηνεύθηκε ανάλογα) σε πολλά blogs και ιστοσελίδες. Όμως, το άρθρο του Publishing 2.0 είναι νομίζω το πιο χαρακτηριστικό της κριτικής που ασκείται κατά της δημοσιογραφίας των πολιτών, αλλά ακόμα περισσότερο, κατά των ανοικτών συστημάτων ενημέρωσης.

Για αρχή, όταν ένα σύστημα αποτυγχάνει, θεωρούμε βάσιμα ότι πλησιάζει η ώρα που θα εξαφανιστεί από το πρόσωπο της Γης και θα αντικατασταθεί από κάτι άλλο. Τίποτε αποτυχημένο δεν επιβιώνει και -πολύ περισσότερο- δεν αναπτύσσεται. Αν τα ανοιχτά συστήματα πληροφόρησης εξαφανιστούν (ή κρατήσουν μια ελάσσονα παρουσία – παρέμβαση) με τι θα αντικατασταθούν? Πιστεύει κάποιος ότι μπορεί να επιστρέψουμε στην παραδοσιακή μορφή ενημέρωσης που ανατίθεται αποκλειστικά στους επαγγελματίες δημοσιογράφους και τα παραδοσιακά Μέσα? Ότι μπορεί η παρέμβαση των πολιτών στη δημόσια συζήτηση και πληροφόρηση να πάψει να αυξάνει την παρουσία και το ρόλο της?

Για αρχή, ο τρόπος που το CNN υλοποίησε την υπηρεσία iReport ήταν τουλάχιστον αφελής – αλλά γιαυτό υπάρχουν τα πειράματα. Επέτρεψε στον οποιονδήποτε να κάνει εγγραφή στην υπηρεσία με ένα απλό ψευδώνυμο και ένα email – ουσιαστικά ανώνυμος. Αυτό φυσικά διευκολύνει ένα πολίτη να αποφασίσει να δημοσιεύσει κάτι, αλλά διευκολύνει και τους ψεύτες και συκοφάντες. Σε ένα ανάλογο project δημοσιογραφίας των πολιτών που έχει υλοποιήσει η Huffington Post (την επίβλεψη της οποίας έχει ο Jay Rosen του NYU) με την ονομασία Off The Bus, έχουν ληφθεί περισσότερα προληπτικά μέτρα.

Πριν δημοσιεύσει κάποιος το πρώτο του ρεπορτάζ, στέλνει αναλυτικό βιογραφικό και φωτογραφία. Ταυτόχρονα ενημερώνεται για βασικές αρχές που πρέπει να λάβει υπόψιν του ώστε να είναι το ρεπορτάζ δημοσιεύσιμο. Είναι προφανές ότι, πολλές φορές τα mainstream Media προσεγγίζουν τα Νέα Μέσα με δύο ακραίες προσεγγίσεις: απόρριψη, ή άκριτη αποδοχή και ενσωμάτωση.

Ο Jay Rosen δίνει ένα παράδειγμα πιθανών λύσεων. Οι ίδιες οι κοινότητες που δημιουργούνται γύρω από πλατφόρμες δημοσίευσης (ή ενημέρωσης) θα μπορούν να ανδεικνύουν ποιοί δημοσιεύουν αξιόπιστα και ποιοί όχι. Ποιών οι δημοσιεύσεις αξίζουν για την πρώτη σελίδα και ποιών όχι. Δεν θα είναι η πρώτη φορά. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο το Ebay έδωσε πριν 13 χρόνια λύση στο πρόβλημα της εμπιστοσύνης ανάμεσα στα εκατομμύρια των συναλλασομένων. Η ίδια η κοινότητα απαντά στο ερώτημα “να αγοράσω από αυτόν ή θα μου τη φέρει;”

Το Publishing 2.0 όμως, προχωρά και σε άλλους συλλογισμούς που αξίζουν σχολιασμού:

Μπορεί να μην είναι επιστήμη, αλλά η πληροφόρηση (ή η έλλειψη της) στα λάθος χέρια, έχει τη δυνατότητα να κάνει κακό. Υπάρχει λόγος που η δημοσιογραφία έχει αναπτύξει αρχές για το ρεπορτάζ, τις πηγές, την επαλήθευση, και την ακρίβεια όσων μεταδίδονται: είναι γιατί αυτές οι αρχές προστατεύουν ανθρώπους

Θα προσπεράσω το γεγονός ότι αυτές οι αρχές (από την πλειοψηφία των δημοσιογράφων) χρησιμοποιούνται κατά το δοκούν – ανάλογα με τα πολιτικά, επιχειρηματικά ή άλλα συμφέροντα που έχει αυτός που πληρώνει το μισθό τους. Υπάρχει κάτι μεγαλύτερο σε αυτή την εικόνα.

Το επάγγελμα της σύγχρονης δημοσιογραφίας ήταν η απάντηση στο ερώτημα του 20ου αιώνα “πως ενημερωνόμαστε, πως μοιραζόμαστε ιδέες και πληροφορίες;”. Οι δημοσιογράφοι (και τα Μέσα στα οποία εργάζονταν) ήταν ο μοναδικός τρόπος να φτάσει στους πολίτες η πληροφόρηση. Σε αυτούς στηρίζονταν σε μεγάλο βαθμό οι κοινωνίες και η εξέλιξή τους. Και για το λόγο αυτό, την προνομιακή θέση που είχαν στην κοινωνία των ανθρώπων θα έπρεπε να τη διαχειριστούν με ευθύνη και αρχές.

Τα παραδοσιακά Μέσα είχαν πάντα φυσικούς περιορισμούς: πολύ λίγοι μπορούσαν να ανοίξουν εφημερίδα, τηλεοπτικό ή ραδιοφωνικό σταθμό. Αυτοί οι περιορισμοί επέβαλαν ένα μοντέλο Media στο οποίο έπρεπε πρώτα να φιλτράρεις, και μετά να δημοσιεύσεις. Δεν μπορούσαν όλες οι απόψεις να εκφραστούν, συνεπώς έπρεπε να δημοσιεύσουμε λίγες – κατά προτίμηση τις “καλύτερες”, αυτές που στηρίζονται σε ηθικές και άλλες αρχές.

Στο Internet ζούμε την αφθονία των Μέσων. Κανείς δεν περιορίζεται στην προσπάθεια του να δημοσιεύσει. Και δημοσιεύει. Χωρίς κανένα περιορισμό. Και η δυνατότητα όλων να δημοσιεύσουν δημιουργεί μια ανάγκη φιλτραρίσματος: δεν μπορούμε να τους διαβάσουμε όλους. Πρέπει να διαβάσουμε (ακούσουμε, δούμε) όσους θέλουμε, όσους θεωρούμε αξιόπιστους, όσους μας ταιριάζουν. Όμως, τα φίλτρα αυτά εφαρμόζονται ΜΕΤΑ τη δημοσίευση. Και αυτά τα πρώτα δευτερόλεπτα της νέας εποχής που ζούμε, προσπαθούμε να δημιουργήσουμε και να συνηθίσουμε αυτά τα μετα-φίλτρα.

Ζούμε στην εποχή του δημοσίευσε και μετά φιλτράρισε. Δεν είναι εύκολο να περπατήσoυμε σε αυτό το δρόμο χωρίς προβλήματα. Όλοι πειραματίζονται ακόμα – όπως είπα ζούμε μόλις τα πρώτα δευτερόλεπτα.

Όμως τα ανοιχτά συστήματα είναι εδώ για να μείνουν. Είναι το μέλλον μας, και καλά θα κάνουμε να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε πως θα τα διαμορφώσουμε σωστά, αντί (αφελέστατα) να τα απορρίπτουμε.

ΥΓ: Το Publishing 2.0 σε μια προσθήκη που έβαλε αργότερα στο εν λόγω άρθρο (κάτω από τον τίτλο Update), είχε μια ωραία ιδέα. Αντί τα παραδοσιακά Media να προσπαθούν να γίνουν “ιδιοκτήτες” μιας πλατφόρμας δημοσιογραφίας των πολιτών (όπως αυτή του iReport) με όλους τους συνεπαγόμενους κινδύνους, ίσως είναι καλύτερο να την αφήσουν να γίνεται στο φυσικό της χώρο – στο ελεύθερο και ανοιχτό web. Kαι μετά να κάνουν link σε αυτή κάθε φορά που βρίσκουν κάτι που αξίζει μετάδοσης, και το έχουν τσεκάρει με τα δικά τους δημοσιογραφικά κριτήρια.

Δεν θα διαφωνούσα σε μια τέτοια ιδέα…

ΥΓ2: Νομίζω ότι θα έχουμε ένα ισχυρό debate γύρω από αυτό το θέμα στο συνέδριο “Συμετοχική Δημοσιογραφία: Blogs και Νέα Μέσα” στο οποίο θα εκθέσω (μεταξύ άλλων) τις απόψεις αυτές.