NYLON

Αυτές τις μέρες το Off The Bus (OTB) συμπληρώνει ένα χρόνο λειτουργίας. Το ΟΤΒ είναι μια νέα ενότητα που δημιούργησε η γνωστή μας Arianna Huffington στη διαδικτυακή εφημερίδα – blog της, τη Huffington Post.

Γιατί είναι σημαντική η επέτειος? Το ΟΤΒ από μόνο του είναι ο μεγαλύτερος (από άποψη μεγέθους δημοσιογραφικής κάλυψης) online ειδησεογραφικός οργανισμός αφιερωμένος στις επερχόμενες εκλογές των ΗΠΑ. Περισσότεροι από 7.500 απλοί πολίτες συνεισφέρουν σε αυτό με ρεπορτάζ, ειδήσεις και αποκαλύψεις.

Η Huffington ανέθεσε την οργάνωση του OTB στην 30χρονη Amanda Michel, η οποία σταδιακά δημιουργεί ένα στρατό από πολίτες – δημοσιογράφους. Δεν έχουν όλοι τα ίδια κίνητρα – βγάζουν όμως το ίδιο αποτέλεσμα: ο καθένας δίνει τη δική του ματιά από την προεκλογική εκστρατεία, ή προσπαθεί να καταγράψει γκάφες των πολιτικών που αντιπαθεί ή να αναδείξει τα θετικά των πολιτικών που συμπαθεί.

Καταγράφουν όλες τις συνεντεύξεις Τύπου των εκπροσώπων των κομμάτων σε ηχητικά αρχεία μέσω Skype. Όλες οι συνεντεύξεις είναι μετά διαθέσιμες στο Οff The Bus Listening Post τις οποίες οποιοσδήποτε blogger μπορεί να αξιοποιήσει για τα άρθρα του.

Το πιο σημαντικό όμως χαρακτηριστικό του είναι τα συνεργατικά δημοσιογραφικά projects, όπως επισημαίνει και το πρόσφατο αφιέρωμα των New York Times. Τελευταίο τέτοιο project, ο συντονισμός τους ώστε να συμμετέχουν όσοι θέλουν στις συγκεντρώσεις που κάνει η ομάδα Ομπάμα με πολίτες για τη διαμόρφωση του προγράμματος της (platform hearings). Εκεί, τα μέλη της ομάδας OTB κάνουν συγκεκριμένες ερωτήσεις στους οργανωτές και τις απαντήσεις τις μεταφέρουν στο website συγκεντρώνοντας θέσεις για μια σειρά ζητήματα.

Η ομάδα του OTB έχει παρακολουθήσει ως τώρα 45 τέτοιες συγκεντρώσεις (με στόχο να έχει καταγράψει εκατοντάδες μέχρι τις εκλογές) αριθμός εντυπωσιακός αν σκεφτούμε οτι τα παραδοσιακά Μέσα δεν έχουν παρακολουθήσει καμμία τέτοια ακρόαση-λογικό, μιας και τα Μέσα δεν έχουν διαθέσιμο τέτοιο στρατό ανθρώπων

Η τρίτη υπόσχεση του Internet

Αυτό που συμβαίνει με το Off The Bus είναι ένα μικρό δείγμα αυτού που ο Clay Shirky ονομάζει στο υπέροχο βιβλίο του Here comes everybody ,”συλλογική δράση μέσω της ευέλικτης δημιουργίας ομάδων“.

Εγώ θα το θέσω αλλιώς. Θα το ονομάσω τρίτη υπόσχεση του Internet. Να τις δούμε όλες με τη σειρά.

Η πρώτη υπόσχεση του Internet ήρθε χρονικά με την πρώτη περίοδο μαζικής του εξάπλωσης (πριν από 15 περίπου χρόνια) και έδινε την ελπίδα της μαζικής πρόσβασης στην ανθρώπινη γνώση. Ο καθένας μας από την καρέκλα του σπιτιού μας μπορούσαμε να έχουμε απεριόριστη πρόσβαση σε ιδέες, πληροφορίες, και γνώση.

Η δεύτερη υπόσχεση έρχεται τα τελευταία 5 χρόνια μέσα από τα Social Media. Οποιοσδήποτε μπορεί να συμμετέχει στη διαδικασία παραγωγής και διανομής αυτής της γνώσης στην οποία όλοι μας έχουμε πρόσβαση. Όλοι γινόμαστε Media (εξ ου και το Social Media) παράγοντας περιεχόμενο κάθε είδους. Ταυτόχρονα τα Social Media γίνονται η πλατφόρμα πάνω στην οποία μοιραζόμαστε πληροφορίες, συνομιλούμε, δημιουργούμε, και πολλές φορές εκφράζουμε με συλλογικό τρόπο τις απόψεις ή τις διαμαρτυρίες μας.

Η τρίτη υπόσχεση είναι μια ευκαιρία εν πολλοίς ενεξερεύνητη ακόμα – παρόλο που είναι παρούσα και απόλυτα διαθέσιμη. Τα νέα Μέσα δίνουν τη δυνατότητα σε όλους να σχηματίζουν ομάδες ad hoc, να συνεργάζονται ευέλικτα, και να παράγουν αποτελέσματα πάνω σε συγκεκριμένα έργα, έχοντας τη δυνατότητα να συμμετέχουν κάθε φορά και σε διαφορετικές ομάδες, ανάλογα με τους προσωπικούς, επαγγελματικούς ή ηθικούς τους στόχους.

Ο σχηματισμός των ομάδων αυτών δεν είναι μόνο εφικτός, είναι και εύκολος. Ο Clay Shirky μιλάει για “γελοιωδώς εύκολη δημιουργία ομάδων” (ridiculously easy group forming).

Τhinking is for doing

O William James (Αμερικανός φιλόσοφος) είχε πει ότι “η σκέψη οδηγεί σε δράση” (thinking is for doing). Το μυαλό μας δεν το έχουμε για να κάνουμε σκέψεις γενικώς χωρίς κάποιο πλαίσιο δράσης, αλλά για να οδηγούμαστε σε κάποιο πρακτικό αποτέλεσμα. Η σκέψη είναι δράση. Κάτι ανάλογο ισχύει για τα Media: Η δημοσίευση και η παραγωγή περιεχομένου κάθε είδους έχει σκοπό τη δράση

Που σημαίνει ότι, όταν έχεις μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων, με πρόσβαση σε μεγάλο όγκο από πληροφορίες και γνώση, στην πράξη τους έχεις “συγχρονισμένους” ώστε να κάνουν κάτι – να βγάλουν ένα αποτέλεσμα.

Κάποιος μπορεί να πει

δηλαδή, θέλεις να μας πεις ότι τα τηλεοπτικά κανάλια μας πληροφορούν προκειμένου να δράσουμε?

Όχι βέβαια! Δεν το κάνουν, επειδή δεν μπορούν. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αυτή είναι η φύση των Media. Η συλλογική γνώση που παράγεται από κανάλια και εφημερίδες σήμερα είναι πολύ δύσκολο να καταγραφεί, να συγχρονιστεί, και να είναι διαθέσιμη όταν οι ομάδες ανθρώπων τη χρειάζονται για να περάσουν σε δράση.

Όμως, όταν ο Αμερικάνος blogger ανακαλύψει στο OTB Listening μια “πατάτα” στη συνέντευξη Τύπου του εκπροσώπου του John McCain, τότε είναι ένα κλικ μακρυά από το να οργανώσει μια ομάδα ανθρώπων που θα αναλάβουν δράση να τη διαδώσουν, να τον ζημιώσουν πολιτικά, ή να κάνουν οτιδήποτε άλλο.

Η πλατεία Συντάγματος

Τα παραδείγματα της “γελοιωδώς εύκολης δημιουργίας ομάδων” δεν αφορούν μόνο στις ΗΠΑ. Έχουμε κι εμείς δικά μας παραδείγματα. Ένας χρόνος πέρασε από την περιβόητη εκείνη συγκέντρωση διαμαρτυρίας των bloggers στο Σύνταγμα. Μια συγκέντρωση που μάζεψε χιλιάδες ανθρώπους χωρίς κανένας οργανωμένος φορέας, οργανισμός ή επιχείρηση να έχει συμβάλει στην οργάνωση της.

Μια “γελοιωδώς εύκολη δημιουργία (μεγάλης) ομάδας” που έγινε εφικτή αποκλειστικά χάρη στη χρήση του email, των SMS, και των blogs. Μια ομάδα που δημιουργήθηκε “στο φτερό” για ένα συγκεκριμένο σκοπό, και που στο τέλος τα μέλη της επέστρεψαν στις παλιές τους ομάδες, ή συμμετείχαν σε νέες, διαφορετικές.

Συντονισμός αντί σχεδιασμού

Τι είναι αυτό που πέτυχαν στην περίπτωση του Συντάγματος το email, το SMS και τα blogs? Αυτό που πέτυχαν είναι ότι, παρέχοντας τη δυνατότητα για άμεσο συντονισμό, αναίρεσαν την ανάγκη για σχεδιασμό. Θα ήταν εφικτή μια τέτοια συγκέντρωση πριν 15 χρόνια χωρίς ένα μεγάλο οργανισμό (λέγε με κόμμα) να συντονίζει και σχεδιάζει κεντρικά? Όχι, γιατί τότε δεν υπήρχαν τα εργαλεία του ad hoc συντονισμού.

Ο ισχυρισμός του Clay Shirky ότι τα ψηφιακά Μέσα έρχονται να υποκαταστήσουν σε μεγάλο βαθμό και τους οργανισμούς (επιχειρήσεις, οργανώσεις, κόμματα), αλλά και την ανάγκη για κεντρικό και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, αποδεικνύεται στην περίπτωση του Συντάγματος απόλυτα σωστός. Φέρνει μάλιστα (ο Shirky) ένα εξαιρετικό παράδειγμα: Στην προσωπική μας ζωή όλοι διαπιστώσαμε ότι σταματήσαμε να “σχεδιάζουμε” τις καθημερινές μας δραστηριότητες όταν αγοράσαμε το πρώτο μας κινητό τηλέφωνο. Ξαφνικά αρχίσαμε να λέμε

Θα σε καλέσω όταν φτάσω εκεί

Πάρε με όταν βρεις ταξί, κλπ.

Αισθανόμαστε ασφαλείς να σχεδιάσουμε τα επόμενα βήματά μας, ακριβώς τη στιγμή που θα χρειαστεί να τα κάνουμε. Αυτή ακριβώς είναι η αντικατάσταση του σχεδιασμού από τον επιτόπου συντονισμό.

Πίσω στο Off The Bus

Δεν είναι λοιπόν, καθόλου δύκολο να φανταστούμε πως η Amanda Michel συντονίζει τους 7.500 εθελοντές ρεπόρτερς του Off The Bus.

Ομάδες που δημιουργούνται κατά περίπτωση, ανά πρότζεκτ, ανά πολιτεία ή κομματικό υποψήφιο, επικοινωνούν ομαδικά μέσω skype, ανταλάσσουν μηνύματα στο Twitter την ώρα της δράσης, συζητούν σε φόρουμ τις επόμενες δράσεις, μεταδίδουν ζωντανή δράση με τα κινητά τους μέσα από το Kyte TV, ενώ συνδιαμορφώνουν κείμενα ή θέσεις μέσα από κάποιο wiki.

Ανεξερεύνητη

Οπως είπα και παραπάνω, η δυνατότητα των ανθρώπων να οργανώνονται εύκολα σε ad hoc ομάδες που παράγουν αποτελέσματα είναι ακόμα εν πολλοίς ενεξερεύνητη – σε παγκόσμιο επίπεδο.

Γιατί όμως? Γιατί οι άνθρωποι δεν έχουν ακόμη αρχίσει να αξιοποιούν αυτή τη δυνατότητα?

Το πιθανότερο είναι γιατί χρειάζεται μια νέα κουλτούρα. Χρειάζεται να περάσουν αρκετά χρόνια μέχρι να συνειδητοποιήσουμε τί μπορούμε να κάνουμε με όσα έχουμε στη διάθεσή μας. Τα τελευταία 50 χρόνια απόλυτης κατανάλωσης από τα Media έχουν κάνει πολύ μεγάλη ζημιά!

Θα χρειαστεί ίσως μια γενιά (αν και δεν είμαι τόσο απαισιόδοξος) μέχρι να δούμε μια γενικευμένη αξιοποίηση τη Τρίτης Υπόσχεσης του Internet.